Phát hiện đội quân đất nung sau một lần đào giếng
Lăng mộ Tần Thủy Hoàng là một quần thể mai táng quy mô lớn, gắn với nhiều truyền thuyết và bí ẩn kéo dài qua hàng nghìn năm. Theo các tư liệu lịch sử, công trình được xây dựng trong nhiều thập kỷ dưới thời nhà Tần, với quy mô và mức độ đầu tư đặc biệt lớn.
Trong quần thể này, đội quân đất nung hay binh mã dũng được xem là một trong những phát hiện khảo cổ nổi tiếng nhất. Những tượng đất được chế tác với hình dáng, trang phục và thần thái đa dạng, được đặt trong lăng mộ với mục đích làm lực lượng hộ vệ cho Tần Thủy Hoàng ở thế giới bên kia theo quan niệm thời bấy giờ.
Địa cung của Tần Thủy Hoàng đến nay vẫn chưa được khai quật toàn diện. Những mô tả trong sử liệu, cùng các truyền thuyết về hệ thống sông ngòi mô phỏng bằng thủy ngân hay những viên ngọc tượng trưng cho các vì sao, càng khiến khu vực này trở thành một trong những bí ẩn lớn của khảo cổ học Trung Quốc.
Mùa xuân năm 1974, một nhóm nông dân ở khu vực Tây Dương Thôn, dưới chân núi Ly Sơn, trong quá trình đào giếng đã phát hiện những mảnh tượng đất. Phát hiện này sau đó được các cơ quan khảo cổ địa phương kiểm tra và xác định có liên quan đến khu lăng mộ Tần Thủy Hoàng.
Từ đây, các cuộc khai quật quy mô lớn được triển khai, từng bước đưa hàng nghìn tượng binh mã dũng cùng nhiều hiện vật khác trở lại ánh sáng.
Sự chân thực trong tạo hình của những tượng đất này nhanh chóng gây ấn tượng mạnh. Các khuôn mặt, trang phục, tư thế và trang bị của đội quân được thể hiện với nhiều đặc điểm khác nhau, khiến không ít người liên tưởng đến một đội quân thực sự được tái hiện dưới lòng đất.
Cũng từ đó, nhiều câu chuyện kỳ bí liên quan đến binh mã dũng bắt đầu xuất hiện và được truyền miệng qua nhiều năm. Một trong những lời đồn phổ biến là những chiến binh đất nung từng được cho là “sống lại”.
Câu chuyện về người nông dân bí ẩn
Một trong những câu chuyện được lưu truyền xoay quanh giai đoạn đầu khai quật vào năm 1974.
Theo lời kể truyền miệng, sau thời gian tìm kiếm mà chưa có thêm phát hiện đáng kể, một người dân địa phương xuất hiện tại khu vực khảo cổ và chỉ cho các nhà khảo cổ một vị trí trên sườn núi. Sau khi đào xuống, nhóm khảo cổ được cho là phát hiện thêm nhiều tượng binh mã dũng cùng một lối đi dẫn vào khu vực hố chôn.
Điều khiến câu chuyện trở nên ly kỳ là người nông dân được cho là đã rời đi ngay sau đó. Về sau, một số lời đồn còn cho rằng khuôn mặt của một tượng đất được phục chế có nét tương đồng với người này, từ đó xuất hiện giả thuyết ông chính là một “binh mã dũng hồi sinh”.
Tuy nhiên, không có bằng chứng khảo cổ đáng tin cậy chứng minh câu chuyện trên. Nhiều khả năng đây là một giai thoại được thêm thắt trong quá trình truyền miệng.
Một câu chuyện khác được nhắc đến là vụ phát hiện thi thể những người được cho là liên quan đến hoạt động trộm mộ tại khu vực khảo cổ vào năm 1997.
Từ sự việc này, xuất hiện lời đồn rằng các binh mã dũng đã “hồi sinh” để trừng phạt những người xâm phạm lăng mộ. Tuy nhiên, cách lý giải này không có cơ sở khoa học rõ ràng.
Trong thực tế, môi trường bên trong các công trình cổ kín có thể tiềm ẩn nhiều nguy cơ, đặc biệt là thiếu thông khí hoặc tích tụ khí độc. Những người xâm nhập các khu vực như vậy mà không có biện pháp bảo hộ có thể đối mặt với nguy hiểm nghiêm trọng.
Do đó, nếu có người tử vong trong quá trình xâm nhập các khu vực cổ mộ, nguyên nhân có thể liên quan đến điều kiện môi trường thay vì một hiện tượng siêu nhiên.
Sự cố của du khách khiến tin đồn lan rộng
Năm 2006, một du học sinh người Đức được cho là đã tìm cách tiếp cận khu vực trưng bày binh mã dũng ở khoảng cách rất gần. Người này sau đó bị ngã và gãy chân.
Sự việc khiến một số du khách chứng kiến hiểu nhầm rằng đã xảy ra một hiện tượng bất thường với các tượng đất. Tuy nhiên, đây thực chất là một tai nạn do du khách vượt qua khu vực giới hạn.
Nhìn lại những câu chuyện được gắn với việc binh mã dũng “hồi sinh”, có thể thấy phần lớn đều có những cách lý giải đời thường. Một số bắt nguồn từ sự chân thực trong tạo hình của các tượng đất, một số khác được hình thành từ những sự cố xảy ra trong khu vực khảo cổ rồi được truyền miệng và thêm thắt theo thời gian.
Đội quân đất nung được tạo tác từ đất nung, không có cơ sở để cho rằng bên trong các tượng chứa hài cốt người như một số lời đồn. Những câu chuyện về việc các tượng “sống lại” vì thế chủ yếu thuộc về phạm vi truyền thuyết và văn hóa dân gian.
Dù vậy, chính những câu chuyện chưa có lời giải dứt khoát đã góp phần tạo nên sức hấp dẫn đặc biệt của lăng mộ Tần Thủy Hoàng. Hàng nghìn tượng binh mã dũng được khai quật cho đến nay mới chỉ hé mở một phần về một trong những quần thể khảo cổ quan trọng nhất của Trung Quốc, trong khi nhiều bí ẩn về địa cung vẫn chưa được giải đáp.
