Không phải ai bắt đầu với thu nhập cao hay có sẵn tài sản cũng dễ đạt được sự độc lập về tài chính. Ngược lại, nhiều người xuất phát điểm bình thường vẫn từng bước tạo dựng nền tảng kinh tế nhờ biết kiểm soát chi tiêu, tích lũy, nâng cao thu nhập và chuẩn bị cho những rủi ro có thể xảy ra.
Theo các chuyên gia tài chính được báo chí dẫn lại, quản lý tiền hiệu quả không chỉ nằm ở việc kiếm được bao nhiêu mà còn phụ thuộc vào cách mỗi người phân bổ, sử dụng và bảo vệ nguồn tiền của mình. Dưới đây là 5 đặc điểm thường thấy ở những người có khả năng từng bước xây dựng nền tảng tài chính độc lập.
1. Biết rõ tiền của mình đang đi đâu
Một trong những nền tảng đầu tiên của quản lý tài chính là kiểm soát dòng tiền. Người có khả năng xây dựng tài chính bền vững thường không chi tiêu hoàn toàn theo cảm xúc mà có thói quen theo dõi thu nhập và các khoản chi.
Việc ghi chép chi tiêu hằng ngày giúp mỗi người biết mình có đang đi đúng kế hoạch hay không và kịp thời điều chỉnh khi phát sinh thâm hụt. Đây cũng là lý do một người thu nhập chưa cao vẫn có thể tích lũy được, trong khi người kiếm nhiều tiền nhưng không kiểm soát chi tiêu lại dễ rơi vào cảnh thiếu trước hụt sau. Thay vì chỉ quan tâm đến việc “tháng này kiếm được bao nhiêu”, họ chú ý cả câu hỏi “tháng này còn lại bao nhiêu”.
2. Có kỷ luật tiết kiệm, kể cả khi thu nhập chưa cao
Khi bắt đầu từ con số gần như bằng 0, việc tích lũy một khoản tiền lớn ngay lập tức là điều không thực tế. Điều quan trọng hơn là hình thành thói quen dành lại một phần thu nhập trước khi chi tiêu cho những nhu cầu không thiết yếu.
VnExpress dẫn lời các chuyên gia tài chính cho rằng quản lý thu – chi và tối ưu dòng tiền là một trong những nền móng của tài chính cá nhân. Người có tư duy tài chính thường không đợi đến khi “có nhiều tiền mới tiết kiệm”. Họ bắt đầu bằng khoản nhỏ, duy trì đều đặn và tăng mức tích lũy khi thu nhập được cải thiện.
Điểm đáng chú ý nằm ở tính đều đặn. Một khoản tiền không quá lớn nhưng được duy trì trong thời gian dài có thể tạo ra nền tảng khác biệt so với việc chỉ tiết kiệm khi còn dư.
3. Không chỉ tìm cách tiết kiệm mà còn chủ động tăng thu nhập
Cắt giảm chi tiêu có giới hạn, trong khi khả năng tạo thêm thu nhập có thể mở rộng theo thời gian.
Những người muốn cải thiện tình hình tài chính thường không chỉ tập trung vào việc giảm một vài khoản mua sắm mà còn tìm cách nâng cao năng lực nghề nghiệp, tìm thêm nguồn thu hoặc tận dụng kỹ năng của bản thân để tạo ra giá trị cao hơn.
Một số người trẻ hiện nay bắt đầu quan tâm đến việc theo dõi chi tiêu, tiết kiệm và đầu tư ngay từ những khoản tiền nhỏ. Xu hướng này trong nhóm người trẻ, khi công nghệ được sử dụng để theo dõi và kiểm soát các khoản thu – chi hằng ngày. Với người xuất phát điểm thấp, đây có thể là yếu tố đặc biệt quan trọng: tiết kiệm giúp giữ lại tiền, nhưng tăng năng lực kiếm tiền mới giúp mở rộng quy mô tài chính về lâu dài.
4. Luôn có một khoản tiền dành cho những tình huống bất ngờ
Một biến cố như mất việc, giảm thu nhập hoặc phát sinh khoản chi lớn có thể nhanh chóng làm đảo lộn kế hoạch tài chính nếu một người không có tiền dự phòng. Chuyên gia tài chính khuyến nghị mỗi người nên xây dựng quỹ dự phòng để ứng phó với những tình huống bất ngờ; mức thường được đề cập là tương đương khoảng 3-6 tháng thu nhập.
Một số chuyên gia còn đề cập quỹ khẩn cấp theo mức chi tiêu, chẳng hạn người có mức chi khoảng 10 triệu đồng/tháng có thể hướng tới khoản dự phòng tương đương 6 tháng chi tiêu. Điều này cho thấy người quản lý tài chính tốt không chỉ nghĩ đến việc tiền sẽ được sử dụng thế nào khi mọi chuyện thuận lợi, mà còn chuẩn bị cho lúc thu nhập bị gián đoạn.
5. Có mục tiêu rõ ràng và không đầu tư theo tâm lý đám đông
Tiết kiệm tiền nhưng không biết dùng cho mục tiêu nào dễ khiến kế hoạch tài chính thiếu định hướng. Ngược lại, khi xác định được mục tiêu như mua nhà, học tập, chăm sóc gia đình, chuẩn bị hưu trí hay tích lũy tài sản, mỗi khoản tiền sẽ có một vai trò cụ thể.
Kế hoạch tài chính cá nhân cần tính đến mục tiêu đầu tư, nhu cầu tài chính và khả năng chịu rủi ro của mỗi người, thay vì áp dụng một công thức giống nhau cho tất cả. Vì vậy, người có tư duy tài chính thường không chạy theo một kênh đầu tư chỉ vì nhiều người đang nói về nó. Họ cân nhắc khả năng tài chính, mục tiêu và mức độ chấp nhận rủi ro trước khi đưa ra quyết định.
Đây cũng là điểm khác biệt giữa “có tiền để đầu tư” và “biết quản lý tài sản”. Một quyết định tài chính phù hợp không nhất thiết phải mang lại lợi nhuận cao nhất, mà trước hết cần phù hợp với hoàn cảnh và mục tiêu của chính người thực hiện.
Không có công thức làm giàu chỉ sau một đêm
Xuất phát điểm không có nhiều tài sản không đồng nghĩa với việc không thể xây dựng nền tảng tài chính độc lập. Tuy nhiên, quá trình này thường đòi hỏi thời gian, sự kỷ luật và khả năng điều chỉnh kế hoạch khi thu nhập hoặc hoàn cảnh thay đổi.
Đặc biệt, những nền tảng tương đối nhất quán: Hiểu rõ dòng tiền, kiểm soát chi tiêu, tạo khoản tiết kiệm, chuẩn bị quỹ dự phòng, xác định mục tiêu và lựa chọn phương án đầu tư phù hợp.
Nói cách khác, “hai bàn tay trắng” không phải là điểm quyết định duy nhất. Điều quan trọng là cách một người sử dụng số tiền mình đang có, từng bước nâng cao khả năng tạo thu nhập và bảo vệ thành quả tài chính trước những biến động trong cuộc sống.
