Theo nguồn tin từ ESPN, vào ngày 6/10, AFC dự kiến sẽ trình lên các liên đoàn thành viên đề án tổ chức Nations League chu kỳ 2 năm một lần, bắt đầu từ năm 2030. Nếu được phê duyệt, đây sẽ là thay đổi lớn nhất trong lịch sử các giải đấu cấp đội tuyển tại châu lục.
Nhằm tối ưu hóa lịch thi đấu quốc tế vốn đã chật chội cũng như giải bài toán về chi phí vận hành, AFC sẽ không tổ chức Nations League thành một sự kiện riêng biệt. Trái lại, giải đấu mới này được gộp chung và tích hợp thẳng vào hệ thống thi đấu vòng loại World Cup cùng Asian Cup.
Thể thức thi đấu của giải khá giống với UEFA Nations League của châu Âu nhưng thay vì có 4 hạng thì phiên bản AFC chỉ gồm hạng Nhất (18 đội tuyển), Nhì (18 đội tuyển) và Ba (11 đội tuyển). Việc chọn các đội tham dự hạng nào dựa vào vị trí trên BXH FIFA. Ví dụ như hạng Nhất sẽ quy tụ 18 đội tuyển đứng cao nhất châu Á.
Hai đội dẫn đầu mỗi hạng được đôn lên hạng trên, còn hai đội bét hạng sẽ ngậm ngùi nhận vé xuống hạng. Riêng tại hạng Nhất, AFC triển khai cuộc đua vô địch tương tự mô hình League A của UEFA Nations League, song điểm khác biệt là đại diện châu Á không chia thành các bảng đấu nhỏ.
Theo đó, các đội tuyển đá vòng tròn ngẫu nhiên theo bốc thăm để chọn ra 8 đội đứng đầu hạng Nhất. 8 cái tên này sẽ lọt vào vòng knock-out. Vòng tứ kết thi đấu hai lượt sân nhà - sân khách, trước khi bước vào bán kết và chung kết tại một địa điểm tập trung để chọn ra đội tuyển đứng trên ngai vàng.
Cơ chế chia bảng dựa vào ranh giới địa lý (như Đông Á, Tây Á, Đông Nam Á hay Trung Á) sẽ bị loại bỏ triệt để nhằm xóa tan khoảng cách trình độ cũng như sự chênh lệch quy mô giữa các khu vực. Thay thế cho mô hình cũ, AFC áp dụng phương pháp bốc thăm phân nhóm hạt giống kết hợp thuật toán xếp lịch để duy trì tính công bằng tuyệt đối.
Phiên bản đầu tiên của Nations League châu Á sẽ diễn ra từ năm 2030. Để tích hợp với vòng loại World Cup 2034 thì tại hạng Nhất, AFC để mỗi đội sẽ thi đấu 12 trận (6 sân nhà, 6 sân khách - việc chọn đối thủ thi đấu sẽ dựa theo bốc thăm).
Kết thúc giai đoạn phân hạng, 6 tập thể dẫn đầu hạng Nhất sẽ chính thức sở hữu tấm vé tranh tài tại World Cup 2034. Nhóm 4 đội xếp từ vị trí thứ 7 đến 10 sẽ tranh đấu vòng tròn để tìm ra 2 suất đi thẳng tiếp theo và 1 suất đá vòng play-off liên lục địa. Quy mô tổng cộng 8,5 suất của châu Á vẫn được giữ nguyên tương tự thể thức 48 đội tại World Cup 2026.
Mô hình này khác biệt rõ rệt so với vòng loại thứ 3 World Cup 2026 - nơi 18 đội chia đều vào 3 bảng để chọn hai đội đầu mỗi bảng đi thẳng, các đội xếp thứ 3 và 4 đá thêm vòng sau. Với Nations League, việc trụ lại và cạnh tranh ở nửa trên hạng Nhất trở nên mang tính sống còn nếu một đội muốn góp mặt ở VCK Cúp thế giới vì chỉ các đội ở nhóm này mới được tranh vé.
Quyết định canh tân của AFC đặt bóng đá Việt Nam vào một phép thử đầy thách thức, bởi chúng ta bắt buộc phải đứng trong top 18 đội tuyển mạnh nhất châu Á. Ở thời điểm hiện tại, thầy trò HLV Kim Sang-sik xếp hạng 99 thế giới và thứ 17 châu Á - một vị trí cực kỳ mong manh. Do đó, đội tuyển bắt buộc phải tích lũy thêm thành tích ấn tượng ở giai đoạn 2028-2029 để bảo đảm một chỗ đứng trong nhóm hạng Nhất.
Nếu góp mặt ở hạng Nhất, Việt Nam có cơ hội cọ xát với những nền bóng đá hàng đầu và tiếp cận trực tiếp cánh cửa World Cup, nhưng sẽ phải gánh lịch thi đấu vô cùng khốc liệt vì đội phải đọ sức với các thế lực hàng đầu như Nhật Bản, Hàn Quốc, Saudi Arabia, Iran, Australia, Uzbekistan…. Nếu không thể duy trì phong độ ổn định trong suốt một chặng đường dài, khả năng đội rơi xuống hạng Nhì là rất lớn.
Thể thức mới hô biến từng cuộc so tài thành một trận chiến mang giá trị tích lũy lâu dài. Cục diện các trận đấu không chỉ quyết định tấm vé đi tiếp trong một chiến dịch ngắn hạn mà còn xây dựng nền tảng và con đường vươn ra quốc tế của đội tuyển suốt nhiều năm sau. Do đó, tuyển Việt Nam đòi hỏi sự duy trì phong độ bền bỉ cùng lực lượng dày dặn để vững vàng cho hành trình dài hạn khốc liệt.
Trước khi vận hành chính thức vào năm 2030, AFC dự kiến thử nghiệm trong mùa giải 2028/29. Giai đoạn này, vòng loại World Cup 2030 ở hạng cao nhất vẫn giữ thể thức 3 bảng (mỗi bảng 6 đội), trao 6 vé trực tiếp cho hai đội đầu bảng nhưng AFC sẽ thay đổi thể thức ở vòng play-off.
