"Tôi chưa bao giờ nghĩ điều khó nhất khi mua vàng lại là quyết định bán nó."
Đó là tâm sự của chị Mai Anh (TP.HCM), người đã âm thầm tích lũy vàng suốt hơn 10 năm qua. Chị không mua vàng để đầu cơ hay lướt sóng, mà coi đây là khoản tiết kiệm an toàn cho những kế hoạch lớn của gia đình.
Mỗi khi dành dụm được một khoản tiền, chị lại mua thêm một ít vàng. Qua nhiều năm, số vàng ấy đã trở thành tài sản có giá trị nhất của gia đình, chỉ sau căn nhà đang ở.
Thế nhưng khi gia đình chuẩn bị đổi sang căn hộ rộng hơn và cần một khoản tiền để đặt cọc, chị lại không thể đưa ra quyết định bán. "Có hôm giá giảm, tôi tự nhủ chờ thêm vài ngày. Đến lúc giá tăng trở lại thì lại nghĩ biết đâu sẽ còn tăng nữa. Cứ thế, tôi bỏ lỡ hết lần này đến lần khác", chị kể. Điều khiến chị băn khoăn không phải vì chưa cần tiền, mà vì luôn lo mình sẽ bán đúng vào thời điểm giá còn có thể tăng tiếp.
Khi vàng từ khoản tiết kiệm trở thành "tài sản không muốn động đến"
Câu chuyện của chị Mai Anh không phải trường hợp cá biệt. Nhiều người mua vàng với mục tiêu rất rõ ràng: dành tiền mua nhà, cho con đi học, làm vốn kinh doanh hoặc dự phòng khi gia đình có việc lớn. Tuy nhiên, càng nắm giữ lâu, họ càng khó đưa ra quyết định bán.
Nguyên nhân nằm ở tâm lý "neo giá" (anchoring). Người sở hữu vàng thường ghi nhớ mức giá cao nhất mình từng thấy và vô thức coi đó là mức giá hợp lý để bán.
Ví dụ, nếu từng chứng kiến vàng đạt 130 triệu đồng/lượng, khi giá còn 123-124 triệu đồng, họ sẽ luôn có cảm giác "bán lúc này là thiệt", dù thực tế khoản lợi nhuận sau nhiều năm nắm giữ đã rất lớn. Bên cạnh đó là tâm lý sợ hối tiếc. Nếu bán hôm nay mà vài tuần sau giá tiếp tục tăng, nhiều người sẽ cảm thấy mình đã đưa ra quyết định sai lầm. Chính nỗi sợ này khiến họ liên tục trì hoãn.
Càng theo dõi giá vàng, càng khó bán
Một nghịch lý khá phổ biến là càng cập nhật giá vàng mỗi ngày, người sở hữu càng khó ra quyết định. Mỗi lần giá giảm, họ hy vọng sẽ hồi phục. Khi giá tăng trở lại, họ lại kỳ vọng sẽ lập đỉnh mới. Cứ như vậy, kế hoạch ban đầu dần bị lùi lại hết lần này đến lần khác.
Không ít người mua vàng để chuẩn bị tiền mua nhà, nhưng rồi lại bỏ lỡ cơ hội vì chờ giá tăng thêm vài triệu đồng mỗi lượng. Đến khi giá bất động sản tăng nhanh hơn, khoản chênh lệch ấy gần như không còn nhiều ý nghĩa.
Thực tế, gần như không ai có thể xác định chính xác đâu là mức giá cao nhất của vàng. Ngay cả các chuyên gia cũng chỉ có thể dự báo xu hướng chứ không thể biết chính xác thời điểm thị trường tạo đỉnh.
Vì vậy, nhiều chuyên gia tài chính cho rằng thay vì cố bán đúng đỉnh, người sở hữu vàng nên quay lại câu hỏi ban đầu: Mình mua số vàng này để làm gì? Nếu mục tiêu là mua nhà, đầu tư cho việc học của con, mở rộng kinh doanh hay giải quyết một nhu cầu quan trọng của gia đình, thì khi mục tiêu ấy đến, việc sử dụng khoản tích lũy có thể mang lại giá trị lớn hơn nhiều so với việc cố chờ thêm vài triệu đồng từ biến động giá.
Vàng là phương tiện, không phải mục tiêu
Giá vàng sẽ còn tiếp tục lên xuống theo thị trường. Nhưng cuộc sống không phải lúc nào cũng có thể chờ đợi. Một căn nhà phù hợp, cơ hội kinh doanh tốt hay thời điểm thích hợp để giải quyết nhu cầu của gia đình đôi khi chỉ xuất hiện trong một khoảng thời gian nhất định. Nếu cứ mãi chờ "giá đẹp hơn", rất có thể chúng ta sẽ đánh đổi những cơ hội quan trọng hơn nhiều.
Suy cho cùng, vàng chỉ là công cụ để tích lũy tài sản. Giá trị lớn nhất của nó không nằm ở việc bán được đúng đỉnh, mà ở chỗ giúp người sở hữu thực hiện được những mục tiêu quan trọng trong cuộc sống vào đúng thời điểm cần thiết.
