Cuối tháng 3, anh Wang ở Thượng Hải trở về nhà sau thời gian đi công tác và phát hiện gia đình không đủ 15 tệ, tương đương khoảng 50.000 đồng, để đóng tiền điện. Các hóa đơn đều đã quá hạn thanh toán.
Kiểm tra sao kê ngân hàng của mẹ, anh phát hiện từ tháng 5/2025 đến nay, bà Jiang, 70 tuổi, đã chi hơn 3,36 triệu tệ, tương đương khoảng 11,5 tỷ đồng, để tặng quà cho các streamer. Trung bình mỗi tháng, bà chi khoảng 300.000 tệ, bao gồm cả lương hưu 5.000 tệ và số tiền lương, thưởng mà con trai gửi nhờ giữ hộ trong nhiều năm.
Theo hồ sơ giao dịch, bà Jiang chủ yếu tặng tiền cho hai nam streamer khoảng 30 tuổi. Một người chuyên nhảy múa trên nền tảng WeChat Video nhận hơn 2,8 triệu tệ, trong khi người còn lại hát trên Douyin nhận khoảng 500.000 tệ.
Sự việc diễn ra trong bối cảnh số lượng người cao tuổi sử dụng Internet tại Trung Quốc tăng nhanh. Theo Báo cáo Phát triển Internet Trung Quốc của CNNIC đầu năm 2025, nước này có hơn 1,1 tỷ người dùng mạng, trong đó nhóm trên 50 tuổi chiếm 36% số người dùng mới. Khoảng 70% người từ 60 tuổi trở lên thường xuyên xem video ngắn và livestream.
Bà Jiang cho biết bị cuốn vào tính năng “PK”, tức hình thức thách đấu giữa các streamer. Trong khoảng 5 phút, bên nào nhận được nhiều quà ảo hơn từ người xem sẽ giành chiến thắng.
Vì muốn ủng hộ streamer mình yêu thích, bà liên tục nạp tiền để tặng quà. Bà cho biết cảm thấy khó chịu khi người này thua cuộc và bị ảnh hưởng bởi lời kêu gọi từ quản trị viên trong các buổi livestream. Riêng tháng 2, bà đã chi hơn 940.000 nhân dân tệ.
Theo chuyên gia tâm lý Chen Lu, thuộc Viện Nghiên cứu Tâm lý Ứng dụng Hoa Đại, nguyên nhân sâu xa của hiện tượng này là sự thiếu hụt tình cảm ở người cao tuổi. Khi con cái đi làm xa, những lời hỏi han từ streamer có thể lấp đầy khoảng trống cô đơn.
Việc được gọi tên và cảm ơn khi tặng quà giá trị lớn tạo ra cảm giác được quan tâm và tôn trọng, đồng thời hình thành cơ chế “phần thưởng” khiến người dùng dễ rơi vào trạng thái phụ thuộc.
Hiện tại, bà Jiang đã liên hệ với các streamer để xin lại một phần tiền nhưng không nhận được phản hồi. Theo các luật sư, việc đòi lại số tiền này là rất khó khăn.
Theo quy định pháp luật, việc nạp tiền mua quà tặng cho streamer được xem là hành vi tặng cho tài sản tự nguyện. Tiền chỉ có thể được hoàn trả nếu gia đình chứng minh được người thực hiện giao dịch bị mất hoặc hạn chế năng lực hành vi dân sự tại thời điểm đó.
Gia đình anh Wang đã trình báo vụ việc với cơ quan chức năng và gửi khiếu nại đến các nền tảng livestream. Sau sự việc, bà Jiang được chẩn đoán mắc chứng trầm cảm và lo âu.
Chuyên gia Chen Lu cho rằng thay vì chỉ trích người cao tuổi, gia đình cần quan tâm và hỗ trợ tinh thần nhiều hơn để giúp họ tránh phụ thuộc vào môi trường trực tuyến và cảnh giác với các rủi ro.
