Số thí sinh tự do thi tốt nghiệp THPT 2026 cao nhất lịch sử: Nguyên nhân vì sao?

Theo thống kê của Bộ Giáo dục và Đào tạo, tính đến 17h ngày 5/5 (thời điểm kết thúc đăng ký dự thi tốt nghiệp THPT), tổng số thí sinh đăng ký tham dự kỳ thi năm 2026 là 1.223.776 em, mức cao nhất trong nhiều năm trở lại đây.

Trong số này, thí sinh đang học lớp 12 chiếm đa số với 1.159.932 em (tương đương 94,78%), trong khi thí sinh tự do là 63.844 em (chiếm 5,22%). Số thí sinh đăng ký miễn thi ngoại ngữ là 7.952 em, tương ứng 0,65%.

Theo Bộ GDĐT, những năm gần đây số lượng thí sinh dự thi dao động từ khoảng 800.000 đến hơn 1,15 triệu em, cho thấy mức tăng đáng kể trong mùa thi năm nay.

Tính từ năm 2020, khi kỳ thi đổi tên từ THPT quốc gia sang thi tốt nghiệp THPT, điểm thi dùng để xét tốt nghiệp THPT và xét tuyển đại học, số thí sinh tự do năm nay đông nhất.

Chia sẻ với VnExpress, ông Đỗ Ngọc Anh, Giám đốc Trung tâm Truyền thông và Tuyển sinh, trường Đại học Mở Hà Nội, nhận định: "Phần lớn thí sinh tự do đăng ký thi tốt nghiệp THPT để lấy điểm xét tuyển lại đại học nhằm có thêm cơ hội trúng tuyển vào ngành, trường mong muốn".

Lý giải trên báo VnExpress, ông Ngọc Anh cho hay kỳ thi tốt nghiệp THPT hiện giữ vai trò quan trọng trong xét tuyển đại học. Năm ngoái, lần đầu tiên kỳ thi theo chương trình phổ thông mới, đề thi được đánh giá khó, nhiều em chưa có kinh nghiệm thi cử hay chiến lược đặt nguyện vọng xét tuyển nên chưa đạt mong muốn.

Đồng tình, TS Hoàng Ngọc Vinh, nguyên Vụ trưởng Giáo dục thường xuyên, Bộ Giáo dục và Đào tạo, cho rằng nghịch lý "điểm chuẩn đại học cao vượt xa điểm thi" năm ngoái cũng có thể là nguyên nhân.

Chẳng hạn, điểm thi năm 2025 theo tổ hợp phổ biến trong khoảng 21-23, nhưng với mức điểm cộng, quy đổi IELTS khác nhau giữa các trường, nhiều em có thể đạt 25-26 điểm và trúng tuyển. Trong khi đó, những thí sinh không có điểm cộng khả năng trượt hoặc đỗ không đúng nguyện vọng nên thi lại.

Ông Đỗ Ngọc Anh chỉ ra một lý do khác là thay đổi về quy chế tuyển sinh đại học năm nay. Cụ thể, thí sinh dù xét tuyển theo phương thức nào cũng phải đạt tổng điểm ba môn trong tổ hợp (hoặc Toán, Văn và một môn khác) từ 15 điểm trở lên.

"Có những thí sinh tự do dù định dùng đăng ký bằng học bạ nhưng vẫn phải thi tốt nghiệp để đáp ứng điều kiện", ông nói.

Ngoài ra, có nhóm đã trúng tuyển đại học như mong muốn, nhưng nay không muốn theo đuổi nữa. Điều này bắt nguồn từ việc hướng nghiệp chưa tốt, dẫn tới chọn sai ngành. Theo ông Vinh, đây là vấn đề tồn tại nhiều năm.

Ông khuyên thí sinh thi lại xem xét năng lực, sở thích để chọn ngành, trường, thay vì chỉ cố gắng để đỗ một trường danh tiếng hơn.

"Các bạn có thể xem xét các con đường khác như cao đẳng, học nghề, nếu thấy không phù hợp với đại học", ông nói.

Thí sinh làm 4 bài, bắt buộc có Toán và Ngữ văn. Ngoài ra, các em chọn hai trong số các môn: Hóa học, Vật lý, Sinh học, Địa lý, Lịch sử, Giáo dục kinh tế và pháp luật, Tin học, Công nghệ và Ngoại ngữ.

Bộ GDĐT lưu ý thí sinh cần đạt từ 15 điểm trở lên theo tổ hợp 3 môn mới đủ điều kiện xét tuyển đại học. Thời gian công bố điểm thi dự kiến vào ngày 1/7, sớm hơn khoảng 12 ngày so với năm trước.