Câu hỏi nghị luận xã hội trong đề thi Ngữ văn tốt nghiệp THPT 2026 với nội dung "Làm thế nào để có những Steve Jobs Việt Nam?" đang trở thành chủ đề được bàn luận sôi nổi sau khi kỳ thi kết thúc.
Bên cạnh những ý kiến đánh giá cao tính thời sự và sự gắn kết với chủ trương phát triển khoa học, công nghệ của đất nước, không ít người bày tỏ băn khoăn về việc liệu những thí sinh không biết Steve Jobs là ai có gặp bất lợi khi làm bài hay không.
Trong đề thi, Steve Jobs được nhắc đến cùng Mark Zuckerberg và Elon Musk như những nhân vật có những đóng góp công nghệ làm thay đổi thế giới. Chính chi tiết này khiến một số giáo viên và phụ huynh đặt vấn đề về sự khác biệt trong khả năng tiếp cận thông tin giữa học sinh các vùng miền, cũng như giữa những em có sự quan tâm đến lĩnh vực công nghệ và những em ít tiếp xúc hơn.
Chia sẻ với Báo điện tử Tiền phong, GS.TS Lê Anh Vinh, Viện trưởng Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam, cho rằng câu hỏi trên chứa đựng một thông điệp đáng suy ngẫm. Theo ông, trọng tâm của đề không nằm ở bản thân Steve Jobs mà ở câu chuyện làm thế nào để Việt Nam có thể tạo dựng môi trường nuôi dưỡng những cá nhân sáng tạo, có khả năng tạo ra các sản phẩm và ý tưởng mang tầm ảnh hưởng rộng lớn.
Tuy vậy, ông cũng nhìn nhận những băn khoăn về cách đặt vấn đề là hoàn toàn có cơ sở. Với một kỳ thi quy mô quốc gia, việc sử dụng tên một nhân vật cụ thể có thể vô tình tạo thuận lợi cho nhóm học sinh đã có hiểu biết nhất định về nhân vật đó, trong khi những em khác phải dành thêm thời gian để suy đoán hoặc giải mã yêu cầu của đề.
Steve Jobs (1955-2011) là doanh nhân người Mỹ, đồng sáng lập Apple vào năm 1976. Ông được xem là một trong những nhân vật có ảnh hưởng lớn nhất trong ngành công nghệ hiện đại khi góp phần đưa ra thị trường nhiều sản phẩm mang tính đột phá như máy tính Macintosh, máy nghe nhạc iPod, điện thoại iPhone và máy tính bảng iPad. Không chỉ gắn với các thành tựu công nghệ, Steve Jobs còn được biết đến như biểu tượng của tinh thần đổi mới sáng tạo, tư duy khác biệt và khát vọng tạo ra những sản phẩm có khả năng thay đổi cách con người học tập, làm việc và giao tiếp. Vì vậy, khi đặt vấn đề về những "Steve Jobs Việt Nam", đề thi được hiểu theo nghĩa rộng là mong muốn đất nước có thêm những con người dám đổi mới, sáng tạo và tạo ra các giá trị có sức lan tỏa lớn, thay vì chỉ nói đến riêng cá nhân nhà sáng lập Apple.
Theo GS Lê Anh Vinh, nếu diễn đạt theo hướng khái quát hơn, chẳng hạn đặt câu hỏi về việc nuôi dưỡng những con người sáng tạo hoặc những tài năng công nghệ cho đất nước, đề bài vẫn giữ được ý nghĩa mà giảm bớt khả năng tạo ra khác biệt về vốn hiểu biết nền giữa các thí sinh.
Thực tế, đây cũng là băn khoăn được nhiều giáo viên chia sẻ sau kỳ thi. Trong bối cảnh điều kiện tiếp cận thông tin giữa các vùng miền vẫn còn khác biệt, không phải học sinh nào cũng có cơ hội tìm hiểu hoặc thường xuyên tiếp xúc với những biểu tượng công nghệ toàn cầu.
Ở góc độ khác, chia sẻ với Báo Thanh niên, ông Trần Thái, Hiệu trưởng, giáo viên ngữ văn Trường tiểu học và trung học Athena Đà Lạt, phường Xuân Hương - Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng cho rằng câu hỏi về "Steve Jobs Việt Nam" là một điểm nhấn đáng chú ý của đề thi năm nay. Tuy nhiên, vị chuyên gia cũng cho rằng cần nhìn nhận câu chuyện dưới góc độ khảo thí. Việc sử dụng những nhân vật nổi tiếng như Steve Jobs, Mark Zuckerberg hay Elon Musk có thể tạo ra một rào cản nhất định đối với những học sinh chưa từng tìm hiểu về họ. Trong điều kiện khả năng tiếp cận thông tin còn khác biệt giữa các vùng miền, không phải thí sinh nào cũng có cùng nền tảng kiến thức về các biểu tượng công nghệ toàn cầu.
"Nếu một học sinh không biết Steve Jobs hay Elon Musk là ai, các em có thể gặp khó khăn trong việc nhận diện chính xác yêu cầu của đề, dù năng lực tư duy và khả năng viết vẫn tốt", ông Trần Thái nhận định.
Theo ông, một kỳ thi quốc gia cần bảo đảm tính công bằng và khả năng tiếp cận đối với mọi thí sinh. Đề thi có thể sử dụng những nhân vật nổi tiếng làm ngữ cảnh, nhưng nên cung cấp đủ thông tin để học sinh hiểu được bản chất vấn đề. Điều cốt lõi cần được đánh giá vẫn là khả năng lập luận, tư duy và bày tỏ quan điểm của thí sinh, thay vì mức độ hiểu biết sẵn có về một nhân vật cụ thể.
Theo các giáo viên, nếu không biết Steve Jobs hay Elon Musk là ai, một số thí sinh có thể gặp khó khăn trong việc xác định chính xác yêu cầu của đề bài. Điều này không đồng nghĩa các em thiếu năng lực tư duy hay khả năng viết, nhưng có thể ảnh hưởng đến cách tiếp cận và triển khai vấn đề ngay từ những phút đầu làm bài. Từ đó, nhiều ý kiến cho rằng bên cạnh sự mới mẻ và tính gợi mở, một đề thi quốc gia cũng cần bảo đảm tính phổ quát và công bằng, để mọi học sinh, bất kể điều kiện học tập hay nơi sinh sống, đều có cơ hội thể hiện năng lực của mình trên cùng một mặt bằng kiến thức nền.
Nhiều giáo viên cũng cho rằng ngay trong câu lệnh, đề thi đã cung cấp dữ kiện quan trọng khi mô tả Steve Jobs, Mark Zuckerberg và Elon Musk là những người có đóng góp công nghệ làm thay đổi thế giới. Từ gợi dẫn này, thí sinh hoàn toàn có thể xác định vấn đề cần bàn luận là việc tạo điều kiện để thế hệ trẻ phát huy năng lực sáng tạo, nghiên cứu và đổi mới.
Một số ý kiến trên mạng xã hội cũng đặt câu hỏi liệu việc lấy hình mẫu từ các tỷ phú công nghệ nước ngoài có thể bị xem là "sùng ngoại". Tuy nhiên, nhiều chuyên gia giáo dục cho rằng cách hiểu này chưa thực sự phù hợp.
Theo các chuyên gia, điều đề thi hướng tới không phải là sự ngưỡng mộ một cá nhân cụ thể mà là khơi gợi suy nghĩ về cách Việt Nam có thể tạo ra những con người có khả năng đổi mới, sáng tạo và đóng góp cho sự phát triển của đất nước. Steve Jobs trong ngữ cảnh này được xem như một biểu tượng cho tinh thần sáng tạo và khả năng tạo ra những giá trị có sức lan tỏa lớn.
Nhìn chung, phần lớn ý kiến đều cho rằng việc không biết Steve Jobs là ai có thể khiến một số thí sinh gặp khó khăn nhất định trong quá trình triển khai luận điểm. Tuy nhiên, đây không phải yếu tố quyết định khả năng hoàn thành bài thi. Điều quan trọng hơn vẫn là năng lực nhận diện vấn đề, tư duy lập luận và khả năng trình bày quan điểm trước một vấn đề xã hội được đặt ra từ đề bài.
