Theo dữ liệu khảo sát của tờ The Guardian từ 113 trường đại học tại Anh, năm học 2023-2024 ghi nhận gần 7.000 trường hợp gian lận bằng trí tuệ nhân tạo (AI), tương đương 5,1 vụ trên mỗi 1.000 sinh viên. Con số này đã tăng mạnh so với mức 1,6 vụ của năm trước.
Tính đến tháng 5 năm nay, tỷ lệ vi phạm được dự báo có thể tiếp tục tăng lên khoảng 7,5 vụ trên 1.000 sinh viên. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng số liệu thực tế có thể cao hơn nhiều, bởi không phải mọi trường hợp đều bị phát hiện.
Sự gia tăng nhanh chóng này đang đặt ra bài toán khó cho các trường đại học, buộc họ phải điều chỉnh cách thức kiểm tra, đánh giá trong bối cảnh công nghệ ngày càng phổ biến và tinh vi.
Trước đây, đạo văn chiếm phần lớn các vi phạm học thuật, nhưng khi AI tạo sinh trở nên dễ tiếp cận, cách thức gian lận đã có sự thay đổi. Số vụ đạo văn truyền thống đã giảm từ 19 xuống còn 15,2 trên mỗi 1.000 sinh viên trong năm học vừa qua và được dự báo có thể tiếp tục giảm trong thời gian tới.
Trong cuộc khảo sát, The Guardian đã gửi yêu cầu cung cấp dữ liệu tới 155 trường đại học theo Đạo luật Tự do Thông tin, nhưng chỉ có 131 trường phản hồi.
Đáng chú ý, hơn 27% số trường vẫn chưa tách riêng hành vi lạm dụng AI thành một nhóm vi phạm cụ thể. Điều này cho thấy nhiều cơ sở giáo dục vẫn còn lúng túng trong việc nhận diện và kiểm soát vấn đề.
Thực tế, gian lận bằng AI rất khó phát hiện. Một khảo sát của Viện Chính sách Giáo dục Đại học (HEPI) cho thấy tới 88% sinh viên từng sử dụng AI trong quá trình làm bài. Trong khi đó, nghiên cứu tại Đại học Reading chỉ ra rằng các bài làm do AI tạo ra có thể qua mặt hệ thống kiểm tra tới 94%.
Tiến sĩ Peter Scarfe nhận định rằng việc chứng minh một bài làm có sử dụng AI gần như là bất khả thi. Điều này khiến các trường rơi vào thế khó, đồng thời phải thận trọng để tránh kết luận sai đối với sinh viên.
Không chỉ vậy, trên các nền tảng như TikTok, nhiều nội dung hướng dẫn lách luật bằng AI đang lan truyền, giúp người dùng chỉnh sửa văn bản để trông giống như do con người viết, qua đó vượt qua các công cụ phát hiện.
Tiến sĩ Thomas Lancaster từ Đại học Imperial College London cho rằng nếu biết cách sử dụng và chỉnh sửa, việc gian lận bằng AI rất khó bị phát hiện. Tuy nhiên, ông cũng kỳ vọng sinh viên vẫn có thể học được điều gì đó từ quá trình này, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào công cụ.
Ở góc độ người học, nhiều sinh viên cho biết họ sử dụng AI chủ yếu để tìm ý tưởng, lập dàn ý hoặc tóm tắt tài liệu, thay vì sao chép nguyên văn. Với một số trường hợp, đặc biệt là những người gặp khó khăn trong học tập, AI trở thành công cụ hỗ trợ hữu ích. Chính phủ Anh cũng nhìn nhận AI không chỉ là thách thức mà còn mở ra cơ hội.
Bộ trưởng Công nghệ Peter Kyle cho rằng AI có thể giúp thu hẹp khoảng cách trong giáo dục, đặc biệt với những học sinh mắc chứng khó đọc. Trong khi đó, các công ty công nghệ đang đẩy mạnh việc tiếp cận sinh viên như một nhóm người dùng trọng điểm. Google cung cấp miễn phí nâng cấp công cụ AI cho sinh viên, còn OpenAI triển khai nhiều chương trình ưu đãi tại một số thị trường.
Theo các chuyên gia, thay vì chỉ siết chặt kiểm soát, các trường đại học cần thay đổi cách đánh giá, tập trung vào những kỹ năng mà AI khó thay thế như giao tiếp, tư duy phản biện và khả năng thích ứng với công nghệ, những yếu tố then chốt để sinh viên thành công trong tương lai.
