Ẩn mình giữa những cánh rừng nguyên sinh của Vườn Quốc gia Côn Đảo, cua xe tăng là sinh vật khiến nhiều người tò mò. Loài cua cạn có kích thước lớn này không sống dưới biển như nhiều họ hàng, mà đào hang và sinh sống trên đất liền.
Theo thông tin từ Vườn Quốc gia Côn Đảo, cua xe tăng có tên khoa học Cardisoma carnifex (Herbst, 1794), thuộc họ cua cạn Geocarcinidae. Đây là loài cua cạn lớn nhất từng được ghi nhận ở Việt Nam và hiện chỉ được biết đến tại Vườn Quốc gia Côn Đảo.
Một cá thể trưởng thành có chiều dài mai hơn 10 cm, trọng lượng có thể vượt 1 kg. Lớp mai thường mang màu nâu sẫm như hạt dẻ, tạo vẻ ngoài rắn chắc. Cua còn có đôi càng khỏe, đặc biệt càng phải thường lớn hơn, dùng để xé lá cây và xử lý thức ăn trong tự nhiên.
Để phù hợp với cuộc sống trên cạn, cua xe tăng có những biến đổi riêng. Đôi chân bơi cuối cùng đã chuyển thành chân bò, trong khi các gai trên mai gần như tiêu biến. Những đặc điểm này giúp chúng di chuyển trên nền đất và sống trong hang sâu.
Những chiếc hang có thể sâu tới 2 m, đường kính khoảng 8-12 cm, thường nằm tại khu vực chân triều, bãi cát pha bùn hoặc nơi có nền đất xen đá. Với dáng vẻ chậm rãi nhưng mạnh mẽ, loài cua này được gọi bằng cái tên gợi liên tưởng đến một cỗ xe tăng.
Tuy sống chủ yếu trên đất liền, cua xe tăng vẫn gắn chặt với biển trong giai đoạn sinh sản. Vào tháng 11 và tháng 12 hằng năm, cua cái mang trứng ra biển để thả. Môi trường nước biển ổn định cùng nguồn thức ăn phong phú tạo điều kiện để ấu trùng phát triển.
Sau khi nở, ấu trùng cua trải qua khoảng 5 giai đoạn ngoài biển, trong đó có thời kỳ trôi nổi theo dòng hải lưu. Đến khi cơ thể dần có hình dáng gần giống cua trưởng thành, cua con chỉ vài milimet sẽ trở về vùng đất nơi tổ tiên từng sinh sống, đào hang và tiếp tục vòng đời trên cạn.
Tại Việt Nam, cua xe tăng chỉ được ghi nhận ở Vườn Quốc gia Côn Đảo, trong đó hòn Bảy Cạnh, Bãi Dương và Hòn Bà là những khu vực có thể bắt gặp chúng. Vì sao loài này không xuất hiện tại các vùng rừng ngập mặn khác như Cần Giờ hay Cà Mau vẫn là câu hỏi chưa có lời giải hoàn toàn.
Theo các nhà khoa học, cần thêm nghiên cứu về dòng chảy hải lưu, hệ sinh thái, nguồn thức ăn, đặc điểm di truyền và điều kiện môi trường đặc thù để làm rõ sự phân bố này. Bí ẩn ấy càng khiến cua xe tăng trở thành một dấu ấn riêng trong hệ sinh thái rừng đảo Côn Đảo.
Cua xe tăng hoạt động mạnh vào ban đêm, nhất là khoảng 18-20 giờ. Việc gặp một cá thể giữa rừng đảo là trải nghiệm đáng chú ý với du khách yêu thiên nhiên. Tuy nhiên, Vườn Quốc gia Côn Đảo cho biết loài này dù không thuộc danh sách động vật quý hiếm vẫn được bảo vệ chặt chẽ do số lượng ít và môi trường sống nhạy cảm.
Du khách chỉ được quan sát, khám phá đời sống hoang dã của cua xe tăng và không được tự ý săn bắt. Địa phương cũng đang bảo vệ môi trường sống, tuyên truyền người dân và du khách không xâm phạm khu vực của loài cua này, nhất là trong mùa sinh sản.
(t/h theo Dân Việt, Lao Động)
