Cây thông vốn quen thuộc với người Việt, thường xuất hiện tại những vùng đồi núi, cao nguyên hoặc được trồng thành rừng để phủ xanh đất trống, bảo vệ môi trường. Tuy nhiên, ít người biết rằng bên trong những nón thông của một số loài còn chứa loại hạt có giá trị kinh tế cao, được nhiều người trên thế giới yêu thích.
Hạt thông, tên tiếng Anh là pine nuts, từ lâu đã xuất hiện trong ẩm thực châu Âu và châu Á. Khác với những loại hạt quen thuộc như hạt điều, đậu phộng hay hạnh nhân, hạt thông có kích thước khá nhỏ, hình thuôn dài, bên ngoài được bao bọc bởi lớp vỏ cứng. Phần nhân bên trong thường có màu trắng ngà, vị béo dịu, hơi ngọt và mùi thơm đặc trưng.
Khi rang nhẹ, hạt thông trở nên thơm bùi hơn, có thể ăn trực tiếp hoặc kết hợp với nhiều nguyên liệu khác. Chính hương vị này khiến loại hạt nhỏ bé trở thành nguyên liệu được ưa chuộng trong không ít món ăn.
Loại hạt nhỏ bé có giá tới 1,5 triệu đồng/kg
Trong ẩm thực Italy, hạt thông là một trong những nguyên liệu truyền thống để chế biến sốt pesto. Hạt được xay cùng lá húng quế, dầu ô liu, phô mai và tỏi, tạo nên hỗn hợp sốt có màu xanh đặc trưng, vị béo thơm, thường dùng với mì Ý.
Ngoài ra, hạt thông còn được sử dụng trong các món salad, bánh, món thịt, cá và nhiều công thức nấu ăn của khu vực Trung Đông. Một lượng nhỏ hạt thông có thể tạo thêm độ bùi và hương thơm mà không lấn át các nguyên liệu khác.
Hạt thông nhập khẩu nguyên vỏ tại Việt Nam có giá khoảng 450.000–700.000 đồng/kg. Với loại đã bóc vỏ, mức giá có thể dao động từ 750.000 đồng đến 1,5 triệu đồng/kg, tùy xuất xứ và chất lượng.
Trong khi đó, một số sản phẩm được giới thiệu là hạt thông trong nước, đã bóc vỏ, được rao bán trên chợ mạng và sàn thương mại điện tử với giá khoảng 300.000 – 380.000 đồng/kg.
Sự chênh lệch về giá phụ thuộc vào nhiều yếu tố như nguồn gốc, giống thông, kích thước hạt, chất lượng nhân và mức độ sơ chế. Đặc biệt, hạt thông đã bóc vỏ thường có giá cao hơn do phải trải qua nhiều công đoạn xử lý để thu được phần nhân nguyên vẹn.
Không giống những loại quả có thể thu hoạch chỉ sau vài tháng hoặc vài năm trồng, nhiều loài thông lấy hạt cần thời gian sinh trưởng dài trước khi bắt đầu cho sản lượng đáng kể. Việc thu hoạch cũng khá kỳ công, góp phần khiến giá thành sản phẩm cao.
Vì sao hạt thông đắt đỏ dù cây thông được trồng ở nhiều nơi?
Một trong những nguyên nhân khiến hạt thông có giá cao là quá trình tạo hạt kéo dài. Tùy loài, cây có thể mất nhiều năm, thậm chí hàng chục năm, mới bắt đầu cho nón và hạt đủ điều kiện khai thác.
Đặc biệt, chỉ nón cái mới chứa hạt. Sau khi hình thành, nón thông cần thêm thời gian để phát triển và trưởng thành. Chu kỳ này khác nhau giữa các loài, không phải cây thông nào cũng có thể thu hoạch theo cùng một mùa vụ.
Khi nón đã già, người thu hoạch tiến hành thu gom, phơi hoặc sấy để hỗ trợ tách hạt. Những hạt nhỏ nằm sâu bên trong nón phải tiếp tục được làm sạch, phân loại và bóc bỏ lớp vỏ cứng nếu muốn bán dưới dạng nhân.
Quá trình bóc vỏ đòi hỏi sự cẩn thận bởi phần nhân khá nhỏ và dễ bị vỡ. Đối với những vùng vẫn thu hoạch, sơ chế thủ công, chi phí nhân công là một yếu tố ảnh hưởng đến giá bán.
Tại Việt Nam, cây thông được trồng ở nhiều địa phương có khí hậu và thổ nhưỡng phù hợp, đặc biệt tại các vùng đồi núi và cao nguyên. Những cánh rừng thông xanh tốt tạo nên cảnh quan quen thuộc ở nhiều khu vực. Tuy nhiên, cần phân biệt rõ rằng không phải tất cả các loài thông được trồng tại Việt Nam đều cho hạt phù hợp để ăn hoặc có khả năng khai thác thương mại. Nguồn hạt thông dùng làm thực phẩm chủ yếu đến từ những loài có hạt ăn được, kích thước và chất lượng đáp ứng yêu cầu chế biến.
Bên cạnh hương vị, hạt thông còn cung cấp chất béo không bão hòa, protein thực vật cùng một số vitamin và khoáng chất. Đây là những thành phần có thể góp phần bổ sung dinh dưỡng khi được sử dụng trong chế độ ăn cân đối. Tuy nhiên, do chứa nhiều năng lượng, hạt thông nên được ăn với lượng vừa phải và không thể thay thế các nhóm thực phẩm khác.
Khi mua hạt thông, người tiêu dùng nên lựa chọn sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, được bảo quản kín và không có mùi ôi dầu. Phần nhân chứa nhiều chất béo nên có thể giảm chất lượng nếu tiếp xúc lâu với nhiệt độ cao, không khí và ánh sáng.
Từ những hạt nhỏ nằm sâu trong nón thông, loại thực phẩm này đã trở thành nguyên liệu có giá trị trong nhiều nền ẩm thực. Với mức giá được rao bán từ vài trăm nghìn đến hơn một triệu đồng mỗi kg, hạt thông vẫn thu hút sự quan tâm của những người yêu thích các loại hạt dinh dưỡng và món ăn có hương vị mới lạ.
