Xưa ít người để ý, nay bán tới 150.000 đồng/kg
Ở vùng núi Quảng Ngãi có một loại quả nhìn qua rất dễ khiến người ta liên tưởng đến hạt tiêu. Quả nhỏ li ti, mọc thành từng chùm, khi còn non có màu xanh nhưng chỉ cần vò nhẹ đã tỏa ra mùi thơm đặc trưng giống củ sả. Người dân địa phương gọi đây là trái sả rừng.
Sả rừng xuất hiện ở một số khu vực miền núi như Ba Tơ, Sơn Tây và những vùng thuộc dãy Trường Sơn. Khác với cây sả quen thuộc được trồng để lấy phần thân, củ, sả rừng là cây thân gỗ, có thể cao khoảng 7-12 m. Cây mọc rải rác ở sườn đồi, bìa rừng. Mùa quả thường rơi vào những tháng hè, rộ nhất khoảng tháng 7-9.
Khi đến mùa, từng chùm quả nhỏ xuất hiện trên cành. Do cây khá cao, việc thu hái không đơn giản, người dân phải kéo hoặc hạ cành xuống rồi mới có thể tuốt từng chùm quả.
Trước đây, trái sả rừng chủ yếu được người dân miền núi hái về phục vụ bữa ăn gia đình. Ngoài khu vực bản địa, không nhiều người biết đến loại gia vị này.
Những quả chín rụng xuống gốc đôi khi cũng không được thu hái hết. Tuy nhiên, khi các loại đặc sản vùng miền ngày càng được người tiêu dùng thành thị quan tâm, sả rừng bắt đầu được tìm mua nhiều hơn.
Hiện trái tươi được thu mua với giá khoảng 100.000-150.000 đồng/kg, tùy thời điểm và nguồn hàng. Do quả tươi khó bảo quản lâu ở nhiệt độ thường, người dân còn đem sả rừng phơi khô. Sau khi khô, quả chuyển sang màu sẫm và có thể bán với giá khoảng 250.000-300.000 đồng/kg.
Một số nơi còn chế biến sả rừng thành sản phẩm dầm ớt, đóng hũ để thuận tiện vận chuyển và bảo quản.
Tại các cửa hàng chuyên bán nông sản miền Trung, loại gia vị này cũng được người tiêu dùng ở thành phố tìm mua. Sản lượng phụ thuộc vào mùa vụ và nguồn thu hái tự nhiên nên không phải lúc nào cũng có sẵn.
Nhỏ như hạt tiêu nhưng thơm nồng mùi sả
Điều đặc biệt nhất của trái sả rừng nằm ở hương vị. Quả tươi có vị cay nhẹ, hơi ngọt. Khi nhai hoặc giã dập, mùi thơm đặc trưng của sả tỏa ra khá rõ. Chính đặc điểm này khiến loại quả nhỏ bé trở thành một thứ gia vị độc đáo.
Người dân địa phương có thể để nguyên quả hoặc giã dập rồi cho vào món ăn. Với các món kho, nướng hay xào, chỉ cần một lượng nhỏ cũng giúp món ăn dậy mùi.
Một cách ăn phổ biến là giã sả rừng cùng muối và ớt xiêm để tạo thành hỗn hợp chấm thịt luộc, thịt nướng. Vị cay, mặn hòa cùng mùi sả tạo nên hương vị khá khác biệt so với các loại muối chấm thông thường.
Sả rừng cũng được dùng để ướp thịt trâu, thịt nướng, cho vào cá kho, thịt kho hoặc hấp cùng ốc đá. Khi gặp nhiệt, hương thơm từ quả lan tỏa, tạo cảm giác gần giống sử dụng củ sả nhưng có thêm vị cay nhẹ đặc trưng.
Nếu muốn bảo quản lâu, quả có thể được phơi khô rồi cất kín để dùng dần.
Sả rừng là cây thân gỗ lâu năm. Cây có thể cao tới hàng mét và thường phải mất khoảng 2-3 năm mới bắt đầu cho trái. Một cây trưởng thành có thể cho vài kg quả trong một mùa.
Trước nhu cầu ngày càng tăng, loại cây vốn chủ yếu được khai thác trong tự nhiên này cũng bắt đầu được quan tâm theo hướng nhân giống, chủ động vùng trồng.
Từ thứ quả rừng nhỏ bé từng chỉ quen thuộc với người dân miền núi, sả rừng nay đã trở thành một loại gia vị đặc sản. Mức giá lên tới 150.000 đồng/kg đối với quả tươi, thậm chí 300.000 đồng/kg với loại khô, cũng cho thấy giá trị của loại quả từng ít người ngoài vùng biết đến.
