Một món dân dã của Việt Nam, thời gian qua khiến nhiều người bất ngờ vì giá tăng cao là củ ấu – loại củ gắn liền với ao làng, đồng ruộng và ký ức tuổi thơ của nhiều thế hệ.
Củ ấu vốn là loại cây thủy sinh, thường mọc trong ao, hồ hoặc ruộng nước ở các vùng quê. Quả có hình dáng đặc trưng với hai “sừng” nhọn, vỏ màu đen sẫm, bên trong là phần ruột trắng bùi, thơm nhẹ.
Ngày trước, củ ấu thường được người dân nông thôn hái về luộc hoặc nướng ăn chơi, thậm chí là món ăn chống đói trong những mùa giáp hạt. Giá trị của nó khi đó gần như không đáng kể, chủ yếu là “của nhà trồng được” hoặc hái tự nhiên.
Tuy nhiên, vài năm trở lại đây, củ ấu bỗng trở thành món hàng được săn lùng, đặc biệt ở các thành phố lớn.
Nhiều người tìm mua củ ấu để nhớ lại hương vị tuổi thơ. Các quán ăn vặt, quán đặc sản cũng bắt đầu đưa món này vào thực đơn như một món “ẩm thực hoài niệm”. Chính nhu cầu tăng lên đã khiến giá củ ấu thay đổi đáng kể so với trước đây.
Nếu như trước kia, củ ấu gần như không có giá hoặc chỉ bán với giá rất rẻ ngoài chợ quê, thì hiện nay tại các chợ online hay cửa hàng đặc sản, giá có thể tăng gấp nhiều lần, đặc biệt với loại củ ấu tươi, to, sạch và được tuyển chọn kỹ.
Không ít người ngạc nhiên khi một món ăn tưởng chừng “không giá trị” lại có thể trở thành hàng hóa được mua bán thường xuyên.
Nguyên nhân khiến củ ấu tăng giá không chỉ đến từ nhu cầu thị trường mà còn do nguồn cung ngày càng hạn chế.
Việc đô thị hóa, thu hẹp ao hồ tự nhiên khiến diện tích trồng và mọc tự nhiên của củ ấu giảm mạnh. Bên cạnh đó, việc thu hoạch củ ấu cũng khá vất vả, phải lội nước, nhặt từng quả dưới bùn, nên không còn nhiều người duy trì nghề này.
Một yếu tố quan trọng khác là xu hướng “tìm về ký ức” trong ẩm thực hiện đại. Người tiêu dùng thành thị không chỉ ăn để no mà còn để trải nghiệm.
Những món ăn gắn với tuổi thơ, với làng quê như củ ấu luộc, khoai lang nướng, sắn hấp… đều được “tái khám phá” và trở thành trào lưu ẩm thực. Khi nhu cầu tăng, giá trị của chúng cũng được chú ý.
Dù vậy, củ ấu vẫn giữ được nét mộc mạc vốn có. Người ăn không tìm đến vì sự sang trọng hay cầu kỳ, mà vì cảm giác thân thuộc, gần gũi.
Từ một loại củ mọc dưới ao làng, củ ấu nay đã bước vào thị trường thực phẩm đặc sản, trở thành minh chứng rõ ràng cho xu hướng “món quê lên đời”.
Nó không chỉ là thực phẩm, mà còn là ký ức được “định giá”, phản ánh sự thay đổi trong cách con người nhìn nhận giá trị của những thứ tưởng như rất bình thường trong đời sống nông thôn Việt Nam.
Theo các chuyên gia y tế, trong củ ấu có hàm lượng tinh bột chiếm khoảng 49% và hàm lượng protein chiếm 10,3%. Còn các thành phần dinh dưỡng khác theo tài liệu Trung Quốc, trong 100g củ ấu chín có 4.5gam albumin, 0.1gam chất béo, 19.7gam chất đường các loại, 0.19gam vitamin B1, 0.06gam B2, 1.5mg PP, 13mg C, 7mg Ca, 0.7mg sắt, 19mg Mn, 93mg P. Hợp chất AH13 được biết đến như chất được dùng hỗ trợ điều trị chống ung thư.
Củ ấu chứa nhiều chất xơ giúp thúc đẩy sự phát triển của vi khuẩn probiotic giúp sản sinh enzyme tiêu hoá đối với đường ruột Củ ấu còn có thể bổ sung máu cho những người thiếu máu, canxi và photpho.
Những thành phần này đều giúp xương chắc khỏe. Hơn nữa, thành phần magie cũng như mangan có chứa trong củ ấu có thể sản xuất enzyme làm giảm tình trạng stress, đồng thời còn bổ sung thêm kẽm để tăng cường hệ thống miễn dịch cũng như nhiều thành phần kali giúp cải thiện tình trạng tim mạch và huyết áp
Trong củ ấu còn chứa iod có tác dụng ngăn ngừa bệnh bướu cổ và các bệnh liên quan đến tuyến giáp khác. Bên cạnh đó hàm lượng vitamin C và vitamin B có tác dụng cải thiện tăng cường sức đề kháng.
Theo Y Học Cổ Truyền, củ ấu có vị ngọt, tính mát, vào tỳ, tác dụng ích khí kiện tỳ, thanh thử giải nhiệt lương huyết, trừ phiền chỉ khát. Di chiết trong rượu củ ấu có thể sử dụng nhằm giúp chống nóng, chống nắng, giải độc say rượu, trừ rôm sảy.
Còn với những củ ấu già có tác dụng kiện tỳ bổ khí, và những loại ấu này thường được sử dụng trong trường hợp tỳ hư tiết tả, chu kỳ kinh nguyệt với hàm lượng máu khá nhiều, trĩ xuất huyết và có thể chống suy nhược.
Củ ấu còn giúp cơ thể thanh lọc giải độc đặc biệt đối với gan. Khi sử dụng củ ấu sẽ giúp mang lại sức khỏe tốt hơn cũng như điều trị hiệu quả với bệnh tiêu chảy.
