Không chỉ là nghề điều khiển drone
Không còn chỉ xuất hiện trong các video công nghệ hay phục vụ việc ghi hình từ trên cao, máy bay không người lái (drone/UAV) đang được ứng dụng ngày càng rộng rãi trong khảo sát, giám sát công trình, nông nghiệp, lập bản đồ và thu thập dữ liệu. Sự phát triển của công nghệ này kéo theo nhu cầu về nhân lực có khả năng vận hành, kiểm tra và bảo trì thiết bị.
Đáng chú ý, trong danh mục ngành, nghề đào tạo thuộc hệ thống giáo dục nghề nghiệp được Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành tại Thông tư 77/2026/TT-BGDĐT, xuất hiện ngành Vận hành và bảo trì thiết bị bay không người lái, mã ngành 510322.
Ngành được đào tạo ở các trình độ trung học nghề, trung cấp và cao đẳng. Cùng nhóm còn có ngành Sửa chữa và điều khiển máy bay không người lái tầm thấp, mã ngành 510331.
Điểm đáng chú ý là nội dung đào tạo không chỉ tập trung vào kỹ năng điều khiển drone. Ngay từ tên gọi, ngành Vận hành và bảo trì thiết bị bay không người lái đã đặt trọng tâm vào hai nhóm năng lực: vận hành thiết bị và bảo đảm thiết bị hoạt động ổn định, an toàn.
Theo đó, người học không chỉ cần biết điều khiển UAV theo nhiệm vụ mà còn phải nắm được cấu tạo, nguyên lý hoạt động, hệ thống điện - điện tử, các bộ phận cơ khí và quy trình kiểm tra, bảo dưỡng thiết bị.
Một chiếc UAV có cấu tạo tương đối nhỏ gọn nhưng bên trong là hệ thống kỹ thuật gồm khung, động cơ, nguồn điện, cảm biến, thiết bị điều khiển cùng nhiều linh kiện điện tử. Do đó, lĩnh vực này có sự giao thoa giữa cơ khí, điện - điện tử, công nghệ thông tin và điều khiển tự động.
Tại Việt Nam, một số chương trình đào tạo về kỹ thuật thiết bị bay không người lái ở bậc đại học cũng trang bị kiến thức liên quan đến khai thác, vận hành và bảo dưỡng khung sườn, hệ thống cơ khí, điện, điện tử của UAV. Điều này cho thấy công việc với thiết bị bay không người lái đòi hỏi nhiều hơn kỹ năng điều khiển thiết bị.
Ở bậc giáo dục nghề nghiệp, ngành Vận hành và bảo trì thiết bị bay không người lái được định hướng theo tính thực hành. Người học có thể được tiếp cận với cấu tạo và nguyên lý hoạt động của UAV, hệ thống điều khiển, các bộ phận điện - điện tử, quy trình vận hành, kiểm tra thiết bị trước và sau khi bay, bảo dưỡng và xử lý những vấn đề kỹ thuật phát sinh.
Vì vậy, công việc này khác với cách hình dung đơn giản về một “người lái drone”. Nhân sự vận hành UAV cần hiểu giới hạn kỹ thuật của thiết bị, đánh giá tình trạng máy trước khi thực hiện nhiệm vụ và nhận biết các dấu hiệu bất thường nhằm hạn chế nguy cơ xảy ra sự cố.
Ngành đào tạo mới, nhưng không đồng nghĩa trường nào cũng tuyển sinh
Ứng dụng của máy bay không người lái ngày càng đa dạng. Trong nông nghiệp, UAV có thể hỗ trợ giám sát mùa vụ, lập bản đồ và thực hiện một số công việc tự động. Trong xây dựng, thiết bị được sử dụng để khảo sát, kiểm tra công trình và theo dõi tiến độ.
Ngoài ra, UAV còn được ứng dụng trong các lĩnh vực như môi trường, bản đồ, giao thông, logistics và giám sát. Một số chương trình đào tạo về UAV tại Việt Nam cũng định hướng người học tới các ứng dụng thực tế như khảo sát, nông nghiệp thông minh, giao thông - logistics và giám sát.
Sau khi được đào tạo, người học có thể làm các công việc liên quan đến vận hành, kỹ thuật và bảo trì thiết bị bay không người lái tại các đơn vị có nhu cầu sử dụng UAV, tùy thuộc yêu cầu của từng vị trí và quy định chuyên ngành.
Nếu tiếp tục học lên trình độ cao hơn, người học có thể mở rộng sang các lĩnh vực như điều khiển tự động, điện tử hàng không, lập trình hệ thống hoặc kỹ thuật UAV.
Đáng chú ý, Vận hành và bảo trì thiết bị bay không người lái không phải ngành duy nhất liên quan đến công nghệ này trong danh mục mới. Bộ Giáo dục và Đào tạo đồng thời đưa ngành Sửa chữa và điều khiển máy bay không người lái tầm thấp, mã ngành 510331, vào danh mục đào tạo ở các trình độ trung học nghề, trung cấp và cao đẳng.
Hai ngành có điểm tương đồng nhưng tập trung vào những nhóm kỹ năng khác nhau. Trong khi Vận hành và bảo trì thiết bị bay không người lái chú trọng việc khai thác, vận hành và bảo dưỡng thiết bị, ngành Sửa chữa và điều khiển máy bay không người lái tầm thấp nhấn mạnh hơn vào kỹ năng sửa chữa và điều khiển UAV thuộc nhóm này.
Việc hai ngành liên quan trực tiếp đến máy bay không người lái được bổ sung vào danh mục cho thấy giáo dục nghề nghiệp đang từng bước cập nhật những lĩnh vực gắn với công nghệ mới.
Thông tư 77/2026/TT-BGDĐT được ban hành ngày 25/9/2026 và có hiệu lực từ ngày 1/12/2026. Danh mục ngành, nghề đào tạo sẽ được rà soát hằng năm và định kỳ chỉnh sửa, bổ sung ít nhất một lần trong 3 năm nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn.
Với học sinh quan tâm đến các lĩnh vực STEM nhưng không muốn đi theo những ngành truyền thống như công nghệ thông tin, điện tử hay cơ khí, đào tạo về UAV có thể là một hướng đáng tìm hiểu. Lĩnh vực này kết hợp giữa phần cứng, cơ khí, điện - điện tử, điều khiển và công nghệ thông tin với môi trường làm việc thực tế.
Tuy nhiên, việc một ngành được đưa vào danh mục đào tạo không đồng nghĩa tất cả cơ sở giáo dục nghề nghiệp đều tổ chức tuyển sinh ngay. Các trường cần căn cứ vào chương trình đào tạo, điều kiện cơ sở vật chất, đội ngũ giảng viên và kế hoạch tuyển sinh để quyết định việc mở ngành.
Về thu nhập, mức lương của nhân sự làm việc trong lĩnh vực UAV có sự khác biệt lớn tùy vị trí, trình độ chuyên môn, kinh nghiệm và đơn vị tuyển dụng. Do đó, các mức thu nhập được đề cập trên thị trường chỉ nên xem là thông tin tham khảo, không phải mức lương cố định áp dụng cho mọi người làm nghề.
