Theo nghiên cứu được công bố trên tạp chí khoa học PNAS, bộ hài cốt của hai trẻ sơ sinh được tìm thấy trong cùng một chiếc bình gốm tại khu mai táng Jauranga, thuộc thung lũng Palpa, miền nam Peru.
Trước đó, các nhà khảo cổ đã phát hiện thêm 30 ngôi mộ khác tại địa điểm này, có niên đại từ thời kỳ Nasca giữa, khoảng năm 325-440 sau Công nguyên.
Trong số hai hài cốt, một trường hợp được định danh là JA13A gây chú ý bởi những bất thường rõ rệt ở hộp sọ và cấu trúc khuôn mặt.

Theo các nhà nghiên cứu Elsa Tomasto-Cagigao thuộc Đại học Giáo hoàng Công giáo Peru và Lars Fehren-Schmitz thuộc Đại học California, Santa Cruz (Mỹ), đứa trẻ được xác định khoảng 2-4 tháng tuổi.
Phân tích cho thấy hộp sọ của trẻ có dấu hiệu mắc chứng cyclopia (tật một mắt), một dị tật bẩm sinh cực kỳ hiếm gặp, khiến hai hốc mắt không hình thành riêng biệt mà hợp nhất thành một hốc mắt duy nhất.
Ngoài đặc điểm bất thường này, hộp sọ của trẻ còn có hình dạng cao, nhọn như một tòa tháp. Các nhà khoa học cũng phát hiện trẻ không có xương mũi và thiếu một số cấu trúc ở đường giữa khuôn mặt.
Theo nghiên cứu, chứng cyclopia xuất hiện khi quá trình phát triển sớm của não bộ và khuôn mặt bị gián đoạn nghiêm trọng. Tình trạng này thường khiến trẻ tử vong trước hoặc ngay sau khi chào đời.
Các nhà nghiên cứu cho rằng dị tật của đứa trẻ có thể liên quan đến tình trạng tam nhiễm sắc thể 13 (trisomy 13), tức cơ thể có thêm một bản sao nhiễm sắc thể số 13.

Đây còn được gọi là hội chứng Patau, một rối loạn di truyền hiếm gặp có thể ảnh hưởng đến não, tim và nhiều cơ quan khác. Theo Cleveland Clinic, phần lớn trẻ mắc hội chứng này có tiên lượng sống rất thấp.
Trong khi đó, hài cốt của trẻ sơ sinh thứ hai, được định danh là JA13B, không có những dị tật bẩm sinh tương tự. Phân tích cũng cho thấy hai đứa trẻ không có quan hệ huyết thống theo dòng mẹ. Tuy nhiên, lý do chúng được chôn cất cùng nhau vẫn chưa được xác định.
Các nhà khảo cổ nhận định việc chôn cất trẻ sơ sinh trong bình gốm không phải tập tục riêng biệt tại Jauranga mà còn được ghi nhận ở những khu vực xa hơn về phía nam. Điều này cho thấy hình thức mai táng trên có thể thuộc một tập quán phổ biến trong thời kỳ Nasca.
Đáng chú ý, dù mắc dị tật nghiêm trọng, JA13A vẫn được chôn cất theo cách tương tự những trẻ nhỏ khác cùng thời. Các tác giả nghiên cứu cho rằng, điều này phản ánh những tập tục mai táng dành cho trẻ em vẫn được duy trì, bất kể tình trạng thể chất của từng cá nhân.
Tuy nhiên, phát hiện hiện tại chưa đủ cơ sở để xác định những khác biệt về ngoại hình và thể chất có ảnh hưởng đến vị thế xã hội, cách đối xử hoặc sự chăm sóc dành cho đứa trẻ khi còn sống hay không.