Vụ án “xác chết bị chôn trong bê tông” từng gây chấn động dư luận Đài Loan (Trung Quốc) năm 2018 tiếp tục thu hút sự chú ý khi bị cáo Trương Phương Hinh – người đang chấp hành án chung thân vì sát hại em chồng – khởi kiện chính quyền nhằm đòi quyền tiếp cận hồ sơ chăm sóc con, sau khi nghi ngờ các con bị người giám hộ đối xử không đúng mực.
Tháng 3/2018, tại thành phố Tân Bắc (Đài Loan), vụ án mạng xảy ra giữa hai người phụ nữ sống chung một nhà là chị dâu Trương Phương Hinh và em chồng Diệp Tú Phượng. Do mâu thuẫn kéo dài, Trương Phương Hinh đã ra tay sát hại em chồng rồi giấu thi thể trong bê tông.
Vụ án gây chấn động toàn Đài Loan. Chưa đầy một năm sau khi sự việc được phát hiện, qua ba cấp xét xử, Trương Phương Hinh bị tuyên phạt tù chung thân và được đưa vào trại giam chấp hành án.
Tuy nhiên, trong thời gian thụ án, Trương Phương Hinh nhận được thông tin con gái chưa thành niên của mình có thể bị người được ủy thác giám hộ đối xử không đúng cách. Lo lắng cho sự an toàn của con, dù đang ở trong tù, cô vẫn nhờ luật sư khởi kiện để yêu cầu được tiếp cận các tài liệu liên quan đến việc chăm sóc, bảo vệ trẻ em.
Kiện chính quyền để được xem hồ sơ của con
Trương Phương Hinh đã khởi kiện Cục Xã hội thành phố Tân Bắc, yêu cầu cơ quan này cung cấp nhiều loại hồ sơ gồm: báo cáo đánh giá của nhân viên xã hội, hồ sơ theo dõi hỗ trợ, phiếu thông báo vụ việc liên quan đến trẻ em, tài liệu điều tra của Trung tâm Phòng chống bạo lực gia đình, ghi chép trao đổi giữa nhân viên xã hội với giáo viên và các nội dung liên quan đến quá trình chăm sóc con.
Theo hồ sơ vụ án, sau khi Trương Phương Hinh bị kết án, chồng cô rời khỏi nhà và được xác định là người mất tích. Do không còn người thân đủ điều kiện hỗ trợ, Cục Xã hội Tân Bắc đã sắp xếp để cô ủy thác quyền giám hộ hai con, gồm con gái 12 tuổi và con trai 7 tuổi, cho một người đàn ông tên Vương Gia Thuấn.
Thời gian ủy thác kéo dài từ tháng 10/2020 đến tháng 11/2027. Sau đó, Trương Phương Hinh nhận được thông tin cho rằng Vương Gia Thuấn có thể có hành vi xâm hại trẻ em nên đề nghị được xem các tài liệu liên quan để tìm hiểu tình hình của con. Tuy nhiên, yêu cầu này bị Cục Xã hội từ chối.
Sau hai lần khiếu nại hành chính không đạt được kết quả như mong muốn, Trương Phương Hinh quyết định đưa vụ việc ra tòa.
Cô cho rằng các con từng bị đánh đập, bị gây thương tích do bỏng, bị cạo lông mày và phải ngủ dưới nền nhà trong thời gian dài. Vì đang chấp hành án nên cô không thể trực tiếp chăm sóc hay tiếp xúc thường xuyên với con, việc được tiếp cận hồ sơ là cách duy nhất giúp cô biết con mình đang sống trong điều kiện như thế nào.
Trương Phương Hinh khẳng định cô chưa từng bị tước quyền làm cha mẹ, vẫn là người đại diện pháp luật của các con, vì vậy việc yêu cầu cung cấp thông tin về tình trạng của con là quyền chính đáng.
Tòa bác lập luận về quyền riêng tư, yêu cầu cung cấp hồ sơ
Trong quá trình xét xử, Cục Xã hội Tân Bắc cho rằng những tài liệu mà Trương Phương Hinh yêu cầu liên quan trực tiếp đến đời sống riêng tư, quá trình chăm sóc và đánh giá tâm lý của trẻ vị thành niên. Do đó, việc cung cấp hồ sơ cần có sự đồng ý của các con, không thể chỉ dựa vào quyền làm cha mẹ để yêu cầu tiếp cận.
Cơ quan này cũng cho biết con gái Trương Phương Hinh đã đủ 18 tuổi, còn con trai gần bước vào tuổi thiếu niên. Khi được hỏi ý kiến, hai người con đều không đồng ý để mẹ xem hồ sơ và cho rằng tòa cần cân nhắc nguyện vọng của các con trước khi đưa ra phán quyết.
Tuy nhiên, Tòa Hành chính cấp cao Đài Bắc nhận định việc Trương Phương Hinh phải ngồi tù xuất phát từ hành vi sát hại em chồng, không phải do cô từng có hành vi gây tổn hại cho con.
Hội đồng xét xử cho rằng sau khi chồng mất tích, cha mẹ và anh trai của Trương Phương Hinh đều đã qua đời, em trai sống ở nước ngoài và không thể liên lạc. Trong hoàn cảnh không còn người thân hỗ trợ, việc ủy thác quyền giám hộ cho người khác là giải pháp bất đắc dĩ.
Theo tòa, với tư cách là một người mẹ, Trương Phương Hinh có quyền quan tâm đến việc con mình có đang được chăm sóc trong môi trường an toàn hay không. Cục Xã hội với vai trò cơ quan bảo vệ trẻ em không chỉ có trách nhiệm giám sát mà còn phải hỗ trợ phụ huynh thực hiện quyền và nghĩa vụ với con cái.
Tòa Hành chính cấp cao Đài Bắc sau đó tuyên Trương Phương Hinh thắng kiện, yêu cầu Cục Xã hội Tân Bắc cung cấp các tài liệu gồm hồ sơ dịch vụ xã hội, báo cáo đánh giá, hồ sơ điều tra vụ việc trẻ em, ghi chép làm việc giữa nhân viên xã hội và giáo viên, cũng như nội dung trao đổi khi nhân viên xã hội gặp Trương Phương Hinh trong tù để thảo luận về vấn đề của các con.
Chính quyền chấp hành phán quyết
Sau khi bản án có hiệu lực do Cục Xã hội Tân Bắc không kháng cáo, cơ quan này đã cung cấp các tài liệu theo yêu cầu của tòa.
Đại diện Cục Xã hội Tân Bắc cho biết hồ sơ của nhân viên xã hội vốn là tài liệu nội bộ và thông thường không được cung cấp ra bên ngoài. Tuy nhiên, trước phán quyết của tòa án, cơ quan này đã thực hiện đúng quy định và bàn giao hồ sơ liên quan.
Luật sư của Trương Phương Hinh cũng xác nhận thân chủ đã nhận được các tài liệu sau khi phán quyết được thi hành.
