Hoa dành dành từ lâu được nhiều người biết đến là loài hoa có hương thơm đặc trưng và vẻ ngoài thanh nhã. Bên cạnh giá trị làm cảnh, loại cây này còn được ứng dụng rộng rãi trong y học cổ truyền cũng như một số nghiên cứu hiện đại nhờ chứa nhiều hoạt chất có lợi cho sức khỏe.
Theo Tiến sĩ, lương y Phùng Tuấn Giang, Chủ tịch Viện Nghiên cứu phát triển Y dược Cổ truyền Việt Nam, dành dành thuộc họ Thiến thảo (Rubiaceae). Trong y học cổ truyền, quả của cây được gọi là chi tử hoặc sơn chi tử và đã được sử dụng từ lâu trong nhiều bài thuốc.
Chi tử có vị đắng, tính hàn, tác động đến tâm, phế và vị. Theo y học cổ truyền, dược liệu này được dùng để hỗ trợ hạ huyết áp, cầm máu, cải thiện chứng mất ngủ, hỗ trợ điều trị nhiễm trùng đường tiết niệu, giảm sưng, bầm tím sau chấn thương và giảm đau do bong gân hoặc áp xe.
Hiện nay, chiết xuất ethanol từ quả và hoa dành dành vẫn tiếp tục được ứng dụng trong các liệu pháp thảo dược cũng như liệu pháp hương thơm.
Chứa nhiều hoạt chất có lợi cho sức khỏe
Các nghiên cứu được dẫn lại cho thấy hoa dành dành có nhiều đặc tính dược lý như kháng khuẩn, kháng nấm, giảm đau, lợi tiểu, sát trùng và hỗ trợ giải độc.
Theo Tiến sĩ Phùng Tuấn Giang, thảo dược này còn góp phần hỗ trợ chức năng tiêu hóa và có tác dụng chống co thắt tự nhiên. Khi được chiết xuất thành tinh dầu, dành dành giúp thư giãn tinh thần, giảm căng thẳng và có thể thoa ngoài da nhằm hỗ trợ quá trình làm lành vết thương.
Trong các dạng sử dụng, tinh dầu dành dành được ứng dụng phổ biến cho mục đích y tế nhờ khả năng hỗ trợ chống nhiễm trùng. Không chỉ vậy, hương thơm đặc trưng của loại tinh dầu này cũng khiến nó trở thành thành phần quen thuộc trong các sản phẩm chăm sóc cá nhân như nước hoa, kem dưỡng da, sữa tắm và mỹ phẩm.
Đối với hệ tiết niệu, dành dành được cho là có tác dụng hỗ trợ điều trị các tình trạng nhiễm trùng như nhiễm trùng đường tiết niệu và bàng quang. Ngoài ra, một số nghiên cứu cũng ghi nhận loại cây này góp phần cải thiện tình trạng kháng insulin, không dung nạp glucose, béo phì và các yếu tố nguy cơ liên quan đến bệnh tim mạch cũng như đái tháo đường.
Theo Tiến sĩ Phùng Tuấn Giang, một nghiên cứu đăng trên Tạp chí Y học Tự nhiên Trung Quốc còn cho thấy chiết xuất từ cây dành dành có thể hỗ trợ cải thiện trí nhớ, đặc biệt ở người cao tuổi bị suy giảm trí nhớ, trong đó có bệnh nhân Alzheimer.
Nghiên cứu chỉ ra hai hoạt chất chính là geniposide và gardenoside có khả năng ức chế sự biểu hiện của các gen liên quan đến miễn dịch trong não. Nhờ đó, chúng có tác dụng chống viêm và góp phần tác động đến các cơ chế liên quan đến suy giảm trí nhớ.
Không chỉ làm thuốc, quả dành dành còn có giá trị kinh tế
Ngoài công dụng trong y học, dành dành còn là loài cây cảnh được nhiều người yêu thích. Cây có hai dạng hoa đơn và hoa kép, phổ biến nhất là hoa màu trắng, ngoài ra còn có giống hoa màu vàng. Hoa thường nở từ tháng 3 đến tháng 6 với hương thơm đậm và lưu hương lâu.
Được biết, mọi bộ phận của cây như lá, thân, rễ, hoa và quả đều có thể được làm dược liệu sau khi làm sạch và phơi khô.
Đặc biệt, quả dành dành còn được sử dụng để tạo màu thực phẩm, làm gia vị và làm thuốc. Chiết xuất từ quả cho màu vàng tự nhiên, bền màu khi chế biến và không tạo mùi hăng như nghệ. Tuy nhiên, do hạt có vị hơi đắng nên cần điều chỉnh lượng sử dụng phù hợp.
Giá trị kinh tế của loại cây này cũng tăng trong những năm gần đây. Trên thị trường, quả dành dành khô có giá khoảng 250.000-300.000 đồng/kg, trong khi quả tươi được bán với giá khoảng 50.000-60.000 đồng/kg.
(T/h theo Art Times, Vietnamnet)
