Tây An từ lâu được xem là một trong những cố đô nổi tiếng nhất của Trung Quốc, đồng thời là vùng đất giàu di sản khảo cổ bậc nhất nước này.
Từng giữ vai trò kinh đô của 13 triều đại trong lịch sử, thành phố không chỉ lưu giữ nhiều di tích cổ kính mà còn liên tục mang đến những phát hiện khảo cổ bất ngờ dưới lòng đất. Không ít công trình xây dựng tại đây từng phải tạm dừng vì phát hiện cổ vật, và cuộc khai quật ở làng Hà Gia năm 1970 được xem là một trong những sự kiện gây chấn động nhất.
Theo Sohu, ngày 15/10/1970, tại một công trường xây dựng ở làng Hà Gia, vùng ngoại ô Tây An, mọi hoạt động vẫn diễn ra bình thường cho đến khi nhóm công nhân đào xuống độ sâu khoảng 0,8 m. Tại đây, họ phát hiện một chiếc chum gốm màu xám nằm dưới lớp đất.
Nhận thấy dấu hiệu bất thường, các công nhân lập tức dừng thi công để kiểm tra cẩn thận. Khi chiếc chum được mở ra, tất cả đều sững sờ khi thấy bên trong chứa đầy các hiện vật bằng vàng và bạc với số lượng lớn hiếm thấy.
Ý thức được đây có thể là một phát hiện khảo cổ quan trọng, đội thi công nhanh chóng báo cáo sự việc cho cơ quan bảo vệ di vật địa phương. Ngay sau đó, Bảo tàng tỉnh Thiểm Tây đã cử đoàn khảo cổ đến hiện trường để tiến hành khảo sát khẩn cấp. Toàn bộ công trường được phong tỏa, đồng thời các chuyên gia mở rộng phạm vi tìm kiếm.
Chỉ vài ngày sau, các nhà khảo cổ tiếp tục phát hiện thêm một chiếc chum gốm tương tự. Bên trong không chỉ có nhiều đồ vàng bạc mà còn chứa các loại đá quý nhiều màu sắc. Bề mặt chum phủ lớp xỉ bạc, cho thấy dấu tích của quá trình chế tác kim loại cổ đại.
Đáng chú ý, các chuyên gia còn tìm thấy một chiếc cốc mã não đỏ chạm khắc đầu thú vô cùng tinh xảo. Hiện vật này được đánh giá có kỹ thuật chế tác vượt trội, thể hiện sự giao thoa nghệ thuật Đông – Tây trong thời kỳ nhà Đường.
Toàn bộ số cổ vật sau đó được vận chuyển khẩn cấp về Bảo tàng tỉnh Thiểm Tây để kiểm kê và bảo quản. Kết quả thống kê cho thấy các nhà khảo cổ đã thu được hơn 1.000 hiện vật vàng bạc, cùng nhiều báu vật khác như mã não, đai ngọc, tiền đồng và lá vàng.
Năm 1970, trong lúc thi công tại một công trường ở làng Hà Gia, các công nhân bất ngờ phát hiện hai chum gốm chứa hơn 1.000 cổ vật vàng bạc và đá quý.Bộ sưu tập này về sau được giới chuyên môn gọi là “Bảo vật Hà Gia thôn”, được đánh giá có giá trị khảo cổ và lịch sử đặc biệt quan trọng. Nhiều hiện vật trong số đó được xác định là độc bản cấp quốc gia.
Tuy nhiên, khi dư luận vẫn đang quan tâm tới phát hiện lớn này, một sự việc khó hiểu đã xảy ra. Theo ghi nhận ban đầu, tổng trọng lượng số lá vàng khai quật được là hơn 5 kg. Thế nhưng sau khoảng nửa năm lưu giữ tại bảo tàng, khi tiến hành cân lại, trọng lượng số vàng này chỉ còn 4 kg. Sự “hao hụt” này khiến nhiều người nghi ngờ có thất thoát cổ vật.
Trước những thắc mắc đó, các nhà khoa học thuộc Đại học Tây Bắc đã tiến hành kiểm tra và phân tích lại toàn bộ quá trình đo đạc. Kết quả cho thấy nguyên nhân hoàn toàn mang tính khoa học. Lần cân đầu tiên được thực hiện khi các lá vàng vẫn đặt trong chiếc bình từng được ngâm nước, khiến bề mặt kim loại còn giữ lại một lượng ẩm đáng kể. Chính lớp nước bám trên hiện vật đã làm tăng trọng lượng đo được ban đầu.
Trong quá trình bảo quản, nước dần bay hơi tự nhiên. Đến lần cân tiếp theo, trọng lượng của các lá vàng trở về trạng thái thực tế, dẫn đến sự chênh lệch so với con số ban đầu. Như vậy, vàng không hề “biến mất”, mà sự thay đổi trọng lượng chỉ đơn giản do hiện tượng bốc hơi nước. Sau khi kết luận khoa học được công bố, những nghi vấn về việc thất lạc cổ vật cũng nhanh chóng được giải tỏa.
Ngày nay, Tây An vẫn tiếp tục khẳng định vị thế như một “bảo tàng sống” của lịch sử Trung Quốc. Mỗi công trình, mỗi lớp đất được khai mở đều có thể hé lộ những câu chuyện hàng nghìn năm tuổi, góp phần tái hiện bức tranh huy hoàng của quá khứ và nhắc nhở thế hệ hiện tại về trách nhiệm gìn giữ di sản văn hóa quý giá.
Giới khảo cổ Trung Quốc đánh giá cuộc khai quật tại Hà Gia thôn là một trong những phát hiện quan trọng nhất liên quan đến văn hóa thời Đường trong thế kỷ XX. Không chỉ mang lại số lượng lớn hiện vật quý hiếm, phát hiện này còn giúp các nhà nghiên cứu hiểu rõ hơn về trình độ thủ công, hoạt động giao thương và đời sống văn hóa của xã hội Trung Hoa cổ đại.
Trong số các hiện vật được tìm thấy, chiếc cốc mã não đầu thú hiện được xem là bảo vật trấn bảo của Bảo tàng tỉnh Thiểm Tây, biểu tượng cho sự giao thoa tinh tế giữa nghệ thuật phương Đông và phương Tây trong thời kỳ hoàng kim của triều Đường.
