Nghề phi công đòi hỏi phải tuân thủ hàng loạt tiêu chuẩn khắt khe, từ chiều cao, cân nặng, kỹ năng chuyên môn cho đến các chỉ số sức khỏe, kèm theo danh mục dài các bệnh lý hoặc rối loạn bị loại trừ. Do tính chất môi trường làm việc đặc thù, họ còn phải đáp ứng thêm nhiều quy định đặc biệt, chẳng hạn như không được để râu.
Vì sao phi công không được để râu ria xồm xoàm?
Nếu để ý kỹ, bạn sẽ nhận ra gương mặt của các phi công nam luôn trông rất gọn gàng, sáng sủa, hiếm khi thấy râu ria rậm rạp như hình ảnh nam tính thường thấy ở các diễn viên điện ảnh. Đây không chỉ là vấn đề thẩm mỹ mà còn là quy định nghiêm ngặt của ngành hàng không, khi nhiều hãng lớn cấm phi công để râu. Lý do đằng sau quy định này không phải để xây dựng hình ảnh lịch lãm, mà chủ yếu xuất phát từ yếu tố an toàn trong quá trình bay.
Trong những tình huống khẩn cấp hoặc khi máy bay gặp sự cố, phi công là người phải giữ được sự tỉnh táo và thể trạng tốt nhất để điều khiển, xử lý nhanh chóng và chính xác mọi tình huống bất ngờ. Chỉ khi làm được điều đó, họ mới có thể đảm bảo an toàn cho hàng trăm hành khách trên chuyến bay. Khi cần sử dụng mặt nạ dưỡng khí, nếu có râu, mặt nạ sẽ khó ôm sát khuôn mặt, làm giảm hiệu quả cung cấp oxy và tiềm ẩn rủi ro lớn.
Không chỉ việc cạo râu, để mặt nạ dưỡng khí hoạt động tối ưu, phi công cũng không được đeo bất kỳ vật dụng nào trên mặt có thể cản trở việc đeo mặt nạ đúng cách. Những chi tiết tưởng chừng nhỏ này lại đóng vai trò rất quan trọng trong việc đảm bảo an toàn cho cả phi hành đoàn và hành khách.
Một quy định khác cũng khiến nhiều người tò mò là phi công hạn chế có sẹo lớn trên cơ thể. Nguyên nhân là do họ làm việc ở độ cao rất lớn, nơi không khí loãng và áp suất thấp, khiến cơ thể có xu hướng giãn nở. Trong điều kiện đó, các vết sẹo – kể cả sẹo cũ – có thể trở thành điểm yếu trên da, dễ bị tổn thương hoặc nứt ra. Sẹo càng lớn thì nguy cơ càng cao.
Thông thường, áp suất trong khoang máy bay được duy trì ở mức tương đương độ cao khoảng 2.000 mét nên vẫn an toàn. Tuy nhiên, nếu xảy ra sự cố giảm áp ở độ cao từ 10.000 mét trở lên, áp suất bên ngoài rất thấp, các vết sẹo có thể bị ảnh hưởng, thậm chí gây chảy máu. Dù không trực tiếp đe dọa tính mạng, tình trạng này vẫn có thể làm phi công mất tập trung, ảnh hưởng đến khả năng xử lý tình huống và an toàn chuyến bay.
Trên thực tế, những vết sẹo nhỏ, nông vẫn có thể được chấp nhận. Các hãng hàng không thường đưa ra tiêu chí cụ thể về kích thước và mức độ của sẹo khi tuyển dụng phi công, và những tiêu chuẩn này thậm chí còn nghiêm ngặt hơn đối với phi công quân sự.
Bên cạnh câu hỏi vì sao phi công không được để râu hay có sẹo, nhiều người cũng quan tâm đến những tiêu chuẩn để trở thành học viên phi công. Nhìn chung, ứng viên muốn theo học ngành này phải đáp ứng hàng loạt điều kiện cơ bản như: chiều cao tối thiểu khoảng 1m65 đối với nam và 1m60 đối với nữ; cân nặng từ 54kg trở lên với nam và 48kg trở lên với nữ. Chỉ số khối cơ thể (BMI) cần nằm trong khoảng từ 18 đến dưới 30. Vòng ngực trung bình phải đạt ít nhất 50% chiều cao (tính theo cm). Ngoài ra, các chỉ số huyết áp cũng được kiểm soát chặt chẽ, và những người có tiền sử nghiện rượu hay phụ thuộc chất kích thích chắc chắn sẽ không đủ điều kiện.
Không chỉ dừng lại ở thể hình, phi công tương lai còn phải đảm bảo không có bất kỳ bất thường nào liên quan đến hệ tim mạch, hô hấp, tiêu hóa, tiết niệu hay sinh dục. Các vấn đề về tai, mũi, họng, răng miệng và thanh quản cũng được kiểm tra kỹ lưỡng, vì tất cả đều có thể ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng làm việc trên không. Thính lực cũng là yếu tố quan trọng, yêu cầu nghe rõ lời nói ở khoảng cách 5 mét và nghe được tiếng nói thầm ở cự ly gần.
Ngoài ra, những người mắc các bệnh truyền nhiễm, bệnh lây qua đường tình dục, viêm gan có ảnh hưởng đến chức năng gan hay các bệnh ký sinh trùng đều không được phép tham gia bay, nhằm đảm bảo an toàn cho cả phi hành đoàn và hành khách.
Đối với nữ giới, yêu cầu còn khắt khe hơn khi không được mắc các rối loạn kinh nguyệt kéo dài hoặc các bệnh lý liên quan đến cơ quan sinh sản như tử cung, buồng trứng hay ống dẫn trứng nếu chưa được điều trị dứt điểm.
Về điều kiện học vấn và lý lịch, các cơ sở đào tạo phi công thường yêu cầu ứng viên tốt nghiệp trung học phổ thông trở lên, độ tuổi dao động từ 18 đến 32, có hồ sơ cá nhân rõ ràng, không có tiền án tiền sự. Đây là những tiêu chí nền tảng để đảm bảo người học có đủ năng lực và điều kiện theo đuổi nghề nghiệp đặc thù này.
