Câu chuyện về “ông tổ” ngành y dược
Theo WHO, biểu tượng con rắn cuốn quanh cây gậy đã gắn liền với y học và ngành chăm sóc sức khỏe từ rất lâu, xuất phát từ hình tượng vị thần Asclepius trong thần thoại Hy Lạp. Asclepius được biết đến là con trai của thần Apollo, vị thần mặt trời. Ông được coi là người đặt nền móng cho nghề y bởi không chỉ sở hữu tài năng chữa bệnh mà còn có khả năng kỳ diệu khiến người đã chết được hồi sinh.
Asclepius thường xuất hiện trong hình ảnh một người đàn ông để râu, tay cầm cây gậy lớn có con rắn quấn quanh. Tương truyền rằng, trong một lần đang đi trên đường, ông nhìn thấy một con rắn bò lên thân gậy. Asclepius liền dùng gậy đập chết con rắn. Tuy nhiên, ngay sau đó, một con rắn khác xuất hiện, trong miệng mang theo một loại thảo dược và khiến con rắn đã chết sống lại. Chứng kiến điều kỳ lạ này, Asclepius bắt đầu quan tâm đến những loài cây trên núi và tìm hiểu cách sử dụng chúng để chữa bệnh cho con người.
Sau này, Asclepius kết hôn với Lampetie và có năm người con, gồm hai con gái Hygieia, Panacée cùng ba con trai Telesphorus, Machaon và Podalire. Gia đình ông được xem là có truyền thống gắn bó với y học, bởi các con về sau đều được biết đến với vai trò liên quan đến sức khỏe và chữa bệnh.
Trong số đó, Hygieia là một trong những nhân vật nổi bật nhất, được xem là nữ thần của sức khỏe và vệ sinh. Nếu Asclepius tập trung vào chữa trị bệnh tật, Hygieia lại đại diện cho việc phòng bệnh và duy trì sức khỏe. Một số truyền thuyết còn kể rằng bà nuôi những con rắn thiêng để hỗ trợ chữa bệnh cho con người. Hình tượng này về sau được cho là có liên hệ với biểu tượng của ngành dược.
Nếu biểu tượng ngành y là hình ảnh con rắn quấn quanh cây gậy, thì ngành dược lại là con rắn quấn quanh một chiếc chén, được gọi là “chén Hygeia”. Chiếc chén này được cho là vật dùng để đựng thuốc của nữ thần sức khỏe và vệ sinh. Từ đó, chén Hygeia đã được sử dụng như một biểu tượng cho những nhà chế thuốc trong ngành dược.
Hình tượng con rắn trong văn hóa
Theo Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ, rắn thuộc nhóm những biểu tượng thần thoại xuất hiện từ rất sớm và phổ biến trong lịch sử nhân loại. Hình ảnh loài vật này vừa mang màu sắc bí ẩn, vừa thể hiện sự đối lập giữa thiện và ác. Trong y học, mối liên hệ với rắn phần nào bắt nguồn từ khả năng lột da, được xem như hình ảnh tượng trưng cho sự sống, tái sinh và đổi mới.
Hình tượng rắn không chỉ xuất hiện trong thần thoại Hy Lạp mà còn hiện diện ở nhiều nền văn hóa. Người Ấn Độ cổ đại từng tôn kính loài rắn từ khoảng thế kỷ VI đến IV trước Công nguyên. Tại Ai Cập, hình ảnh rắn xuất hiện trong hệ thống chữ tượng hình. Ở Trung Quốc, xác khô của nhiều loài rắn từng được sử dụng trong các bài thuốc. Trong văn hóa Nhật Bản, vị thần Genbu cũng được mô tả với hình ảnh rùa khổng lồ có một con rắn quấn quanh.
Dù thường khiến con người liên tưởng đến nguy hiểm, phản bội và cái chết vì vẻ ngoài đáng sợ cùng nọc độc, rắn đồng thời có giá trị trong lĩnh vực chữa bệnh. Từ thời cổ đại, nọc rắn đã được quan tâm và sử dụng trong y học. Ngày nay, các thành phần từ nọc rắn tiếp tục được nghiên cứu để phục vụ quá trình phát triển thuốc. Một số bộ phận khác như mật, da hay huyết rắn cũng từng được sử dụng trong các phương pháp chữa bệnh của Đông y và được nghiên cứu dưới góc độ y học hiện đại.
