Nhiều cha mẹ từng thắc mắc tại sao trẻ có thể nhớ vanh vách một bài hát đã nghe từ lâu, thuộc từng câu từng chữ trong một đoạn quảng cáo, nhưng lại quên bài học vừa học hôm qua. Điều này thực ra khá phổ biến và không có nghĩa trẻ kém thông minh hay thiếu khả năng học tập. Nguyên nhân nằm ở cách não bộ tiếp nhận, xử lý và lưu giữ từng loại thông tin.
Bài hát có giai điệu và nhịp điệu nên dễ ghi nhớ
Khi nghe một bài hát, trẻ không chỉ tiếp nhận lời ca mà còn ghi nhớ cùng lúc giai điệu, tiết tấu, âm thanh và cách ngắt câu. Những yếu tố này tạo thành một “đường dẫn” giúp não dễ tìm lại thông tin.
Chẳng hạn, chỉ cần nghe vài nốt nhạc quen thuộc, trẻ có thể tự động hát tiếp phần còn lại dù không cố tình học thuộc. Nhịp điệu cũng giúp các câu chữ được sắp xếp theo một trật tự nhất định, khiến việc ghi nhớ trở nên nhẹ nhàng hơn.
Trẻ được lặp lại bài hát rất nhiều lần
Một bài hát mà trẻ yêu thích có thể được nghe đi nghe lại hàng chục lần. Có khi trẻ vừa chơi vừa hát, ăn cơm cũng hát hoặc đi ngủ vẫn nhẩm lời bài hát. Quá trình lặp lại này diễn ra tự nhiên mà trẻ không cảm thấy mình đang học.
Trong khi đó, một bài học trên lớp thường chỉ được tiếp nhận trong một khoảng thời gian nhất định. Sau khi học xong, trẻ lại chuyển sang môn khác, về nhà tiếp tục vui chơi hoặc làm những hoạt động khác. Nếu kiến thức không được ôn lại, khả năng quên sau một thời gian ngắn là điều hoàn toàn bình thường.
Cảm xúc cũng tác động mạnh đến trí nhớ
Những thứ trẻ yêu thích thường đi kèm cảm xúc vui vẻ, tò mò hoặc hào hứng. Khi trẻ thích một bài hát, não có xu hướng tập trung vào nó lâu hơn và dễ hình thành ký ức rõ ràng hơn.
Ngược lại, nếu bài học được trình bày khô khan hoặc trẻ đang mệt mỏi, mất tập trung, lượng thông tin được tiếp nhận ngay từ đầu có thể đã không nhiều. Vì vậy, việc trẻ quên bài không phải lúc nào cũng do trí nhớ kém mà đôi khi đơn giản là trẻ chưa thực sự chú ý đến nội dung đó.
Học thuộc và hiểu bài là hai việc khác nhau
Một bài hát thường có cấu trúc lặp lại, câu trước gợi câu sau nên trẻ có thể ghi nhớ bằng cách nghe và bắt chước. Kiến thức học tập lại thường yêu cầu trẻ phải hiểu ý nghĩa, ghi nhớ khái niệm, biết liên hệ với những điều đã học và vận dụng trong tình huống mới.
Ví dụ, trẻ có thể đọc thuộc một công thức nhưng vẫn lúng túng khi gặp một bài toán cần áp dụng công thức đó. Vì thế, mục tiêu của việc học không nên chỉ là khiến trẻ nhớ từng câu chữ mà quan trọng hơn là giúp trẻ hiểu và biết cách sử dụng kiến thức.
Trí nhớ của trẻ vẫn đang trong quá trình phát triển
Khả năng tập trung và ghi nhớ của trẻ chưa hoàn thiện như người lớn. Trẻ cũng dễ bị thu hút bởi những thứ mới lạ xung quanh. Nếu một thông tin không được sử dụng hoặc nhắc lại, não có thể dần loại bỏ những chi tiết ít cần thiết để dành sự chú ý cho thông tin mới.
Đây là lý do trẻ có thể nhớ rất lâu tên một nhân vật hoạt hình nhưng lại quên một khái niệm vừa học. Nhân vật đó có thể xuất hiện thường xuyên trong cuộc sống của trẻ, còn kiến thức trên lớp thì chưa được củng cố đủ.
Có thể biến bài học thành trải nghiệm thú vị
Cha mẹ không nhất thiết phải bắt trẻ ngồi học thật lâu để ghi nhớ. Cách hiệu quả hơn là chia kiến thức thành những phần nhỏ, cho trẻ ôn lại nhiều lần và kết hợp với hình ảnh, câu chuyện, trò chơi hoặc âm nhạc.
Những kiến thức phù hợp cũng có thể được chuyển thành câu có vần, giai điệu hoặc những tình huống gần gũi với cuộc sống. Khi trẻ vừa học vừa chơi, thông tin thường dễ được tiếp nhận hơn và ít tạo cảm giác căng thẳng.
Ngoài ra, việc đặt câu hỏi cho trẻ tự trả lời cũng rất hữu ích. Thay vì yêu cầu “Con học thuộc phần này đi”, cha mẹ có thể hỏi: “Con còn nhớ hôm qua mình học gì không?”, “Nếu gặp trường hợp này thì con sẽ làm thế nào?”. Việc tự nhớ lại giúp trẻ củng cố kiến thức tốt hơn so với chỉ đọc đi đọc lại.
Điều quan trọng không phải là trẻ nhớ ngay, mà là trẻ nhớ được lâu và biết vận dụng
Việc một đứa trẻ quên bài học sau một ngày không đáng lo nếu trẻ vẫn có thể tiếp thu và nhớ lại khi được gợi ý hoặc ôn tập. Mỗi loại thông tin có một cách lưu giữ khác nhau, và bài hát vốn có rất nhiều lợi thế về giai điệu, cảm xúc và sự lặp lại.
Vì vậy, thay vì trách trẻ “học trước quên sau”, cha mẹ nên tìm cách khiến kiến thức trở nên sinh động, gần gũi và được ôn lại đúng thời điểm. Khi việc học trở nên thú vị giống như một trò chơi hoặc một bài hát yêu thích, trẻ sẽ có nhiều cơ hội ghi nhớ tự nhiên và lâu dài hơn.
