Theo quan niệm dân gian, tháng 7 âm lịch, đặc biệt là ngày Rằm, gắn với thời điểm cõi âm mở cửa, các vong hồn được trở về dương gian. Quan niệm này được cho là có nguồn gốc từ Đạo giáo, sau đó ảnh hưởng đến tín ngưỡng dân gian Trung Quốc và lan truyền sang Việt Nam.
Ở Việt Nam, tháng 7 còn gắn với quan niệm “Địa quan xá tội”, tức các vong hồn dưới âm phủ được lên trần gian. Vì thế, người dân thường làm lễ cúng cô hồn, thí thực cho những vong linh không nơi nương tựa. Tuy nhiên, tháng 7 không chỉ mang màu sắc tâm linh mà còn chứa đựng ý nghĩa nhân văn, hướng con người đến lòng từ bi, việc làm phúc, báo hiếu cha mẹ và tưởng nhớ ông bà tổ tiên.
Mùng 1 tháng 7 âm lịch, buổi sáng được nhiều gia đình ưu tiên để thắp hương vì đây là thời điểm bắt đầu ngày mới, không gian yên tĩnh và thuận tiện chuẩn bị bàn thờ, lễ vật. Tuy nhiên, không nhất thiết phải chọn một giờ cố định; điều quan trọng là thực hiện với sự thành tâm, trang nghiêm.
Nếu bận công việc, gia đình có thể thắp hương vào chiều hoặc đầu buổi tối khi mọi người đã trở về nhà. Nên tránh thắp quá khuya và cần đảm bảo an toàn với hương, nến trên bàn thờ.
Lễ cúng mùng 1 tháng 7 âm lịch không nhất thiết phải cầu kỳ. Gia chủ có thể chuẩn bị hương, hoa, nước sạch, trái cây cùng một số lễ vật phù hợp với phong tục gia đình. Điều quan trọng nhất là sự sạch sẽ, trang nghiêm và lòng thành, không nên quá đặt nặng chuyện mâm lễ phải thật lớn hay tốn kém.
Theo quan niệm dân gian, cách bài trí bàn thờ thường tuân theo nguyên tắc “Đông bình, Tây quả”: bình hoa đặt ở phía Đông, mâm ngũ quả đặt ở phía Tây. Cách sắp xếp này được lý giải dựa trên quy luật tự nhiên mặt trời mọc ở phía Đông, lặn ở phía Tây, đồng thời gợi trình tự “hoa trước, quả sau”.
Khi xác định vị trí, cần đứng từ ngoài nhìn vào bàn thờ: phía bên trái là phía Đông, bên phải là phía Tây. Vì vậy, nếu chỉ dùng một bình hoa, gia chủ thường đặt bình hoa bên trái, mâm quả bên phải, vừa đúng theo quan niệm “Đông bình, Tây quả”, vừa tạo bố cục cân đối cho không gian thờ cúng.
Với bàn thờ có diện tích rộng, gia chủ có thể đặt hai bình hoa đối xứng hai bên để tạo cảm giác cân bằng, hài hòa. Khi đó, mâm ngũ quả thường được đặt ở trung tâm, phía trước bát hương.
Khi thắp hương mùng 1 tháng 7 âm lịch, theo quan niệm dân gian, gia chủ nên ưu tiên hoa tươi, sạch, không héo úa hay dập nát để thể hiện sự trang nghiêm và thành kính. Không nên dâng cúng hoa giả vì không mang vẻ tươi mới, tự nhiên, thiếu sự thành tâm.
Bên cạnh đó, một số loại hoa như hoa đại, hoa nhài, phù dung… cũng được một số gia đình kiêng dùng trên bàn thờ do gắn với những câu chuyện không hay, không hợp không gian thờ cúng. Vì vậy, nếu muốn lựa chọn an toàn, gia chủ có thể ưu tiên những loại hoa tươi, màu sắc trang nhã và phù hợp với phong tục thờ cúng của gia đình như hoa hồng đỏ, cúc vàng, thiên điểu…
Giấy tiền, vàng mã là những vật liệu rất dễ bắt lửa. Khi hương cháy, tàn hương có thể rơi xuống phần vàng mã đặt gần đó, khiến giấy bén lửa và nhanh chóng bùng cháy. Nguy cơ này càng cao nếu gia chủ thắp nhiều nén hương cùng lúc. Vì vậy, nên đặt vàng mã ở vị trí riêng, cách xa bát hương, nến và các nguồn nhiệt để đảm bảo an toàn.
Ngoài vàng mã, bạn cũng nên tránh đặt những thứ dễ cháy, bắt lửa cạnh bát hương như bật lửa, diêm, đồ nhựa… để đảm bảo an toàn.
Theo quan niệm phong thủy, bàn thờ là nơi cần giữ sạch sẽ, gọn gàng và thông thoáng để tạo không gian trang nghiêm, hài hòa. Vàng mã sau khi đã hoàn tất việc dâng cúng nên được hạ xuống, tránh để giấy tiền tồn lại quá lâu khiến khu vực thờ cúng trở nên bừa bộn, bí bách. Bên cạnh yếu tố phong thủy, việc này cũng giúp hạn chế bụi bẩn, ẩm mốc và giữ bàn thờ sạch sẽ.
