Trong kho tàng kinh nghiệm dân gian Việt Nam, có rất nhiều lời dạy được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Một trong những quan niệm vẫn còn được nhiều gia đình nhắc đến là: “Không nên gọi tên thật của trẻ nhỏ khi trời đã tối”.
Dù xã hội hiện đại ngày càng phát triển và khoa học có nhiều lý giải mới, nhưng câu nói này vẫn khiến không ít người tò mò về nguồn gốc và ý nghĩa thực sự phía sau.
Liệu đây chỉ là một tín ngưỡng mang màu sắc tâm linh hay còn chứa đựng những bài học thực tế trong việc chăm sóc trẻ em?
Quan niệm dân gian: Trẻ nhỏ có “vía non”, dễ bị tác động
Theo quan niệm của người xưa, trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ là đối tượng đặc biệt nhạy cảm vì cơ thể còn non nớt, sức đề kháng chưa hoàn thiện. Trong dân gian, điều này thường được gọi là “vía yếu” hoặc “vía non”.
Ban ngày, trẻ được bao bọc bởi không khí sinh hoạt nhộn nhịp, ánh sáng mặt trời và sự hiện diện của nhiều người. Tuy nhiên, khi màn đêm buông xuống, không gian trở nên tĩnh lặng hơn. Chính vì vậy, nhiều người tin rằng việc gọi to tên thật của trẻ vào thời điểm này có thể vô tình thu hút những nguồn năng lượng không tốt, khiến trẻ giật mình, quấy khóc hoặc ngủ không yên giấc.
Xuất phát từ niềm tin đó, nhiều gia đình thường sử dụng tên ở nhà như Bi, Bo, Tôm, Na, Bin, Bông… thay cho tên khai sinh trong sinh hoạt thường ngày. Thói quen này không chỉ giúp tạo cảm giác gần gũi mà còn được xem là một cách bảo vệ trẻ theo quan niệm truyền thống.
Tập tục đặt tên mộc mạc để con “dễ nuôi”
Không chỉ kiêng gọi tên thật vào ban đêm, người Việt xưa còn có tục đặt cho con những cái tên dân dã như Cu, Tý, Sún, Còi, Mực hay Hến.
Trong bối cảnh điều kiện y tế còn hạn chế, tỷ lệ trẻ mắc bệnh hoặc tử vong cao hơn hiện nay, nhiều gia đình cho rằng những đứa trẻ có tên quá đẹp hoặc quá nổi bật dễ bị “để ý”, từ đó gặp điều không may. Vì vậy, tên gọi giản dị được xem như một cách giúp trẻ lớn lên bình an và khỏe mạnh.
Dù những quan niệm này chưa được khoa học chứng minh, nhưng chúng phản ánh rõ tình yêu thương, sự lo lắng và mong muốn che chở con cái của các bậc cha mẹ trong xã hội truyền thống.
Góc nhìn khoa học: Hạn chế làm ảnh hưởng đến giấc ngủ của trẻ
Nếu bỏ qua yếu tố tâm linh, lời dặn của người xưa vẫn có thể được lý giải bằng những kiến thức khoa học hiện đại.
Các chuyên gia cho biết, trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ có hệ thần kinh chưa phát triển hoàn thiện. Trong giai đoạn đầu đời, giấc ngủ đóng vai trò đặc biệt quan trọng đối với sự phát triển thể chất, trí não và khả năng miễn dịch.
Khi trẻ đang ngủ mà bị gọi lớn tiếng hoặc đánh thức đột ngột, cơ thể sẽ xuất hiện phản xạ giật mình tự nhiên. Điều này có thể khiến trẻ thức giấc, khó ngủ lại hoặc trở nên cáu gắt sau khi tỉnh dậy.
Ngày trước, nhà cửa thường yên tĩnh vào ban đêm. Chỉ một tiếng gọi lớn cũng có thể khiến trẻ đang ngủ say bị thức giấc. Từ thực tế đó, người lớn dần hình thành thói quen hạn chế gọi tên trẻ vào buổi tối và truyền lại như một điều nên tránh.
Nhiều nền văn hóa cũng có quan niệm tương tự
Không chỉ ở Việt Nam, nhiều quốc gia châu Á cũng tồn tại những niềm tin liên quan đến trẻ nhỏ và tên gọi.
Trong một số nền văn hóa truyền thống, tên thật không chỉ là dấu hiệu nhận biết mà còn được xem là biểu tượng gắn liền với bản sắc, vận mệnh và đời sống tinh thần của mỗi người. Vì vậy, việc sử dụng tên thật trong những hoàn cảnh đặc biệt thường được cân nhắc kỹ lưỡng.
Điều này cho thấy quan niệm về việc hạn chế gọi tên trẻ vào ban đêm không phải là hiện tượng riêng lẻ mà xuất hiện ở nhiều cộng đồng khác nhau trên thế giới.
Có nên tiếp tục duy trì quan niệm này?
Hiện nay, chưa có bằng chứng khoa học nào chứng minh việc gọi tên trẻ vào ban đêm sẽ gây ra những hiện tượng huyền bí như quan niệm dân gian.
Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa lời dạy của người xưa hoàn toàn không còn giá trị. Trên thực tế, việc giữ không gian yên tĩnh vào buổi tối giúp trẻ có giấc ngủ sâu và chất lượng hơn. Đây cũng là yếu tố quan trọng góp phần hỗ trợ sự phát triển toàn diện của trẻ trong những năm đầu đời.
Các chuyên gia khuyến cáo, nếu cần đánh thức hoặc gọi trẻ, cha mẹ nên sử dụng giọng nói nhẹ nhàng, tránh quát lớn hoặc tạo kích thích đột ngột làm ảnh hưởng đến tâm lý và giấc ngủ của trẻ.
Thông tin trong bài mang tính tham khảo, phản ánh quan niệm dân gian và góc nhìn văn hóa truyền thống.
