Những thửa ruộng bậc thang giữa đảo núi lửa
Đặc khu Lý Sơn nằm cách đất liền tỉnh Quảng Ngãi khoảng 17 hải lý. Hòn đảo được hình thành từ hoạt động núi lửa, để lại lớp dung nham phong hóa và nền đất bazan giàu khoáng chất. Nơi đây hiện còn dấu tích của 10 miệng núi lửa, trong đó có 3 miệng nằm dưới đáy biển.
Trên nền đất đặc biệt ấy, người dân Lý Sơn qua nhiều thế hệ đã phát triển nghề trồng hành, tỏi. Khác với những thửa ruộng bậc thang ở các tỉnh miền núi phía Bắc, ruộng bậc thang trên đảo không chủ yếu để trồng lúa mà được tạo thành từ những khu đất trồng hành, tỏi, phân tầng bằng các bờ đá núi lửa.
Mỗi năm, nông dân trên đảo thường canh tác một vụ tỏi và ba vụ hành. Tại những khu vực gần chân núi, địa hình dốc khiến việc sản xuất gặp nhiều khó khăn. Để giữ đất và tạo mặt bằng canh tác, người dân cải tạo sườn dốc thành những thửa ruộng nối tiếp nhau.
Điểm đặc biệt nằm ở hệ thống bờ ruộng. Thay vì sử dụng gạch hoặc bê tông, người dân tận dụng những tảng đá núi lửa có sẵn trên đảo để xếp thành bờ. Những viên đá với nhiều hình dạng, kích thước được ghép lại, tạo thành các bờ cao khoảng 20-40cm, phân chia khu vực canh tác thành từng tầng.
Ở một số vị trí, bờ đá được xây cao từ 0,5-1m nhằm hạn chế tác động của gió biển. Nhìn từ trên cao, những đường bờ đá uốn lượn theo sườn đảo, xen giữa các luống hành, tỏi tạo nên cảnh quan nông nghiệp đặc trưng.
Đá núi lửa thành “tường chắn” cho ruộng hành, tỏi
Hệ thống ruộng bậc thang trên đảo Lý Sơn không phải công trình được tạo dựng trong thời gian ngắn mà là kết quả của quá trình cải tạo, canh tác và gia cố qua nhiều thế hệ.
Nhiều khu vực canh tác nằm gần những núi lửa đã tắt, địa hình có độ dốc lớn nên người dân phải tạo thành từng tầng ruộng để giữ đất. Đá núi lửa được tận dụng làm vật liệu đắp bờ, vừa phân chia các thửa ruộng vừa hạn chế đất bị xói mòn.
Những bờ đá còn có tác dụng giảm ảnh hưởng của gió biển đối với cây trồng. Ở những nơi bờ đá chưa đủ cao, người dân sử dụng thêm lưới bao quanh ruộng để hạn chế gió tác động đến hành, tỏi.
Cách cải tạo này hình thành từ nhu cầu sản xuất trên một hòn đảo có địa hình núi lửa, quỹ đất canh tác hạn chế và thường xuyên chịu ảnh hưởng của gió biển.
Vì vậy, những bờ đá không chỉ phục vụ sản xuất mà còn ghi dấu quá trình người dân thích nghi với điều kiện tự nhiên. Từ nguồn đá núi lửa sẵn có, họ tạo nên những không gian canh tác đặc biệt giữa biển.
Nhìn từ trên cao, những đường bờ đá màu nâu đen chạy dọc sườn đảo, xen giữa màu xanh của hành, tỏi và biển tạo nên khung cảnh khác biệt. Những thửa ruộng này ngày càng trở thành một trong những hình ảnh đặc trưng của cảnh quan nông nghiệp Lý Sơn.
