Theo Thanh niên việt, tháng 4 năm 1994, người dân tại huyện Sa Dương, tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc phát hiện một hố sâu bất thường đường kính hơn 1 mét giữa cánh đồng hoa cải. Nhận thấy dấu hiệu khả nghi, lực lượng chức năng và các nhà khảo cổ đã lập tức có mặt. Tại hiện trường, đường hầm sâu hơn 5 mét dẫn thẳng vào ngôi mộ cổ Quách Gia Cương số 1.
Trong bóng tối của hầm mộ lầy lội, vật thể đầu tiên đập vào mắt các chuyên gia là một vỏ gói mì ăn liền màu đỏ còn khá mới. Khi kiểm tra ngày sản xuất ghi trên bao bì là năm 1994, một chuyên gia đã phải thốt lên kinh hoàng vì biết chắc chắn kẻ trộm vừa mới rời khỏi đây. Tiến sâu vào trong, cảnh tượng tan hoang hiện ra: quan tài bị đập phá, mảnh lụa và đồ sứ quý giá văng tung tóe khắp nơi.
Điều khiến giới khảo cổ phẫn nộ nhất không chỉ là những cổ vật bị mất mà là sự ngược đãi tàn nhẫn đối với bộ hài cốt của một nữ quý tộc nước Sở có niên đại 2.400 năm. Nhóm trộm mộ đã lột sạch quần áo lụa, nhổ tóc và dùng dây thừng buộc vào cổ thi thể để kéo đi trên nền đất, sau đó vùi xuống một hố bùn cách ngôi mộ 30 mét.
Sau 39 ngày bị vùi lấp trong bùn đen, thi thể được tìm thấy trong tình trạng đen sạm, tứ chi hư tổn nghiêm trọng và trên cổ vẫn còn thắt sợi dây thừng của bọn tội phạm. Sự tàn độc của nhóm trộm mộ nhằm lấy đi những món đồ tùy táng đã hủy hoại một "báu vật quốc gia" vô giá.
Bất chấp sự phá hoại của con người và thời gian, thi thể nữ quý tộc cao 1m62 này khiến 26 nhà khảo cổ học kinh ngạc. Dù đã trải qua hơn hai thiên niên kỷ, làn da của bà vẫn còn độ đàn hồi nhất định, các khớp tay chân vẫn có thể co duỗi. Các chuyên gia nhận định đây là một trong những thi thể cổ nhất Trung Quốc được tìm thấy ở trạng thái bảo quản tốt đến vậy. Nếu không bị bọn trộm mộ xâm hại, đây sẽ là một mẫu vật hoàn hảo cho nghiên cứu lịch sử và khoa học.
Ban chuyên án nhanh chóng xác định nhóm tội phạm gồm 23 người, cầm đầu bởi Lý Nghi Hải và Quách Thủ Bình. Với sự phối hợp chặt chẽ giữa cảnh sát và người dân, toàn bộ băng nhóm đã sa lưới. Năm 1995, tòa án đã tuyên án tử hình đối với các đối tượng cầm đầu vì hành vi trộm cắp và hủy hoại di vật văn hóa nghiêm trọng. Riêng kẻ thủ ác Lý Nghi Hải đã lẩn trốn suốt 20 năm trước khi bị bắt giữ vào năm 2017, chính thức khép lại vụ án kéo dài hơn hai thập kỷ.
Dù công lý đã được thực thi, nhưng sự hư hại của hài cốt nữ quý tộc và những cổ vật bị phá hủy vẫn để lại niềm nuối tiếc khôn nguôi cho ngành khảo cổ. Hiện nay, thi thể bà đang được bảo quản và trưng bày tại Bảo tàng thành phố Kinh Môn như một chứng tích về lịch sử và cả những thăng trầm đau đớn mà di sản này đã trải qua.
Ở Việt Nam, hồi tháng 2/2026, báo Thanh Niên đưa tin, trong quá trình san gạt vườn tại khu Chạp Khê (P.Vàng Danh, Quảng Ninh), người dân địa phương đã phát hiện một ngôi mộ gần 2.000 năm có quy mô lớn, diện tích khoảng 150 m². Phát hiện này nhanh chóng thu hút sự quan tâm của giới nghiên cứu khảo cổ và các cơ quan quản lý văn hóa.
Ngôi mộ nằm dưới một gò đất cao hơn 2 m, phía trên là vườn vải có tuổi đời hàng chục năm. Khi chủ đất đưa máy xúc vào hạ độ cao gò đất, các cấu trúc gạch cổ bất ngờ lộ diện. Nhận thấy dấu hiệu bất thường, gia đình đã báo cáo chính quyền địa phương để kịp thời bảo vệ hiện trường.
Sau khi tiếp nhận thông tin, chính quyền P.Vàng Danh đã nhanh chóng khoanh vùng, dựng hàng rào ngăn chặn việc xâm hại di tích. Đồng thời, Bảo tàng - Thư viện tỉnh Quảng Ninh phối hợp với đoàn khảo cổ do ông Nguyễn Văn Anh, Trưởng khoa Lịch sử Trường đại học Khoa học xã hội và nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội), làm trưởng đoàn, tiến hành khai quật, đo đạc và lập hồ sơ khoa học từ tháng 12.2025.
