Những năm gần đây, ngày càng nhiều người trẻ tại Trung Quốc từ chối xu hướng khoe giàu và thành công vốn phổ biến ở thế hệ trước. Thay vào đó, họ theo đuổi một trào lưu mới được gọi là “so sánh ngược”, tập trung vào mức thu nhập, khó khăn cá nhân và khả năng chi tiêu tiết kiệm.
Thay vì chạy theo các sản phẩm cao cấp hay hàng hiệu, thế hệ Gen Z, những người sinh khoảng năm 2000, ưu tiên các mặt hàng giá rẻ và cạnh tranh với bạn bè xem ai đạt hiệu quả chi tiêu cao nhất.
Hai năm trước, một bài đăng trên mạng xã hội viết: “Bạn cùng phòng tôi mua hai túi bột giặt chỉ với một xu, khiến tôi mất ngủ hai đêm”, thu hút 52.000 lượt thích.
Một bài khác chia sẻ: “Tôi nghiến răng tuyệt vọng khi biết bạn mình mua 100 tờ giấy A4 với giá 0,99 nhân dân tệ”, nhận được 9.000 lượt thích.
Những nội dung hướng dẫn cách sống với 3.000 nhân dân tệ một tháng, tương đương khoảng 10,5 triệu đồng, tại các thành phố lớn của Trung Quốc đại lục cũng ngày càng phổ biến trên mạng xã hội.
Theo một khảo sát được Xinmin Evening News dẫn lại, 55% người tham gia cho rằng động lực của xu hướng “so sánh ngược” đến từ sự thay đổi trong quan niệm tiêu dùng, trong khi 35% nói họ ưu tiên hàng hóa chất lượng nhưng giá rẻ. Không chỉ thi nhau mua được sản phẩm rẻ hơn, nhiều người trẻ còn công khai chia sẻ những khó khăn trong công việc và cuộc sống, đặc biệt khi trở về quê ăn Tết.
Điều này khác biệt với chuẩn mực trước đây, khi nhiều người về quê dịp lễ lớn thường muốn thể hiện thành công, giữ thể diện theo quan niệm “vinh quy bái tổ”.
Trong các bữa cơm gia đình dịp Tết, thay vì nói về thành tích, nhiều người trẻ thẳng thắn chia sẻ việc tiền thưởng giảm, tiền thuê nhà tăng, áp lực công việc lớn hơn hoặc khó tìm việc mới sau khi bị sa thải.
Một cư dân mạng bình luận: “Khi mọi người đều chia sẻ thất bại của mình, tôi không còn cảm thấy lo lắng vì so sánh giàu nghèo, mà thấy nhẹ nhõm vì ai cũng có khó khăn”.
Một ý kiến khác cho rằng nếu muốn người khác đối xử tốt, nên chia sẻ khó khăn, còn khoe giàu có thể khiến người khác không thoải mái.
Có người viết: “Nếu bạn thừa nhận mình sống không dễ dàng, người khác sẽ không gây áp lực. Nhưng nếu bạn nói mình sống sung túc, bạn sẽ trở thành mục tiêu”.
Một số ý kiến còn cho rằng việc chia sẻ khó khăn giúp tránh áp lực từ người thân về chuyện kết hôn hay tìm bạn đời.
Gu Junhui, chiến lược gia doanh nghiệp tại Quảng Đông, nhận định trên mạng xã hội rằng người trẻ hiện nay ưu tiên mua hàng giá rẻ hoặc đồ cũ không phải vì họ không quan tâm đến thời trang, mà vì thu nhập hạn chế. Ông cho rằng trong giai đoạn chuyển đổi kinh tế, khả năng kiếm tiền của họ chưa đạt mức tối ưu. Tuy nhiên, nếu có điều kiện, người trẻ vẫn mong muốn theo đuổi cuộc sống chất lượng cao.
Yang Xueyan, giáo sư tại Trường Chính sách công và Quản lý thuộc Đại học Giao thông Tây An, nhận định xu hướng “so sánh ngược” và chia sẻ khó khăn phản ánh thái độ “tỉnh táo, tự giễu và phòng thủ” của người trẻ trong tương tác xã hội. Bà cho biết nguyên nhân chính là áp lực lớn trong cuộc sống, khiến người trẻ dần rời xa chủ nghĩa tiêu dùng. Trong xã hội cạnh tranh cao, họ nhận ra rằng khoe giàu dễ gây đố kỵ và chỉ trích, trong khi thể hiện khiêm tốn giúp giảm kỳ vọng từ người khác.
Theo giáo sư Yang, việc so sánh xem ai mua được hàng rẻ hơn và cùng chia sẻ khó khăn có thể tạo cảm giác gần gũi, đồng thời là cách giải tỏa bức xúc trước áp lực xã hội.
Bà cũng lưu ý mặt tích cực là người trẻ đang quay lại tiêu dùng hợp lý và tìm được sự đồng cảm. Tuy nhiên, hệ quả tiêu cực có thể là làm suy giảm động lực vươn lên và tạo tâm lý bi quan lan rộng trong xã hội.
