Người xưa thường nói “bệnh từ miệng mà vào”. Vì vậy, khi nhắc đến việc phòng bệnh, nhiều người thường chú trọng lựa chọn thực phẩm sạch và an toàn. Tuy nhiên, có một yếu tố quan trọng lại thường bị bỏ qua, đó chính là bát và đũa – những vật dụng tiếp xúc trực tiếp với miệng mỗi ngày.
Trên thực tế, một số loại bát và đũa nếu được sản xuất không đạt chuẩn hoặc sử dụng quá lâu có thể tiềm ẩn nhiều nguy cơ cho sức khỏe, thậm chí làm tăng rủi ro mắc các bệnh nguy hiểm.
Bát giả sứ có thể giải phóng chất độc khi gặp nhiệt độ cao
Bát giả sứ (hay còn gọi là bát melamine) hiện được sử dụng khá phổ biến tại nhiều quán ăn, nhà hàng và trong các gia đình có trẻ nhỏ. Loại bát này có ưu điểm là nhẹ, khó vỡ và có hình thức khá giống bát sứ.
Tuy nhiên, theo các chuyên gia, bát giả sứ được làm chủ yếu từ nhựa melamine, một loại vật liệu không chịu được nhiệt độ quá cao. Khi tiếp xúc với nhiệt độ cao trong thời gian dài, vật liệu này có thể bị phân hủy và sinh ra các chất độc hại như melamine hoặc formaldehyde.
Đáng lo ngại hơn, một số sản phẩm kém chất lượng trên thị trường còn sử dụng nhựa urê–formaldehyde thay thế. Loại vật liệu này có độc tính cao hơn và khả năng giải phóng formaldehyde cũng lớn hơn.
Formaldehyde hiện được Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC) xếp vào nhóm chất gây ung thư loại 1. Việc tiếp xúc lâu dài với hàm lượng lớn có thể làm tăng nguy cơ mắc các bệnh ung thư như bạch cầu, ung thư hạch, ung thư vòm họng hay ung thư não.
Trước đây, một chương trình truyền hình tại Trung Quốc từng thực hiện thí nghiệm kiểm tra lượng formaldehyde giải phóng từ bát giả sứ. Kết quả cho thấy nhiều loại bát giá rẻ, chất lượng thấp có mức phát thải formaldehyde vượt xa tiêu chuẩn cho phép.
Dù vậy, các chuyên gia cũng cho rằng bát giả sứ không phải hoàn toàn không thể sử dụng. Điều quan trọng là người tiêu dùng cần lựa chọn sản phẩm đạt tiêu chuẩn và sử dụng đúng cách.
Khi mua bát giả sứ, nên chú ý kiểm tra tem chứng nhận chất lượng, giấy phép sản xuất và tiêu chuẩn sản phẩm. Ngoài ra, nên hạn chế chọn những loại có màu sắc hoặc hoa văn quá sặc sỡ, bởi lớp sơn trang trí có thể chứa kim loại nặng vượt mức cho phép.
Trước khi sử dụng, có thể ngâm hoặc luộc bát trong nước sôi khoảng 30 phút. Nếu thấy bát xuất hiện các dấu hiệu như bề mặt chuyển màu, nổi bọt, nứt hoặc có mùi hắc, tốt nhất không nên tiếp tục sử dụng.
Đặc biệt, cần lưu ý bát giả sứ chỉ chịu được nhiệt độ tối đa khoảng 120°C. Vì vậy, không nên dùng để đựng thức ăn quá nóng, dầu sôi hoặc đặt trong lò vi sóng và lò nướng.
Đũa sử dụng quá lâu có thể trở thành “ổ vi khuẩn”
Bên cạnh bát, đũa cũng là vật dụng quan trọng trong bữa ăn của nhiều gia đình châu Á. Hiện nay trên thị trường có nhiều loại đũa với chất liệu khác nhau như inox, nhựa, gốm sứ và tre gỗ.
Mỗi loại đều có ưu và nhược điểm riêng.
Đũa inox có ưu điểm dễ vệ sinh và khử trùng. Tuy nhiên, chúng thường khá nặng và trơn, gây khó khăn khi gắp thức ăn. Khi chọn mua, nên tránh loại inox 201 vì khả năng chống ăn mòn kém và có nguy cơ chứa kim loại nặng.
Đũa nhựa nhẹ và có nhiều mẫu mã, thường được dùng cho trẻ em. Tuy nhiên, chất liệu nhựa dễ biến dạng hoặc chảy khi gặp nhiệt độ cao nên không được khuyến khích sử dụng lâu dài.
Đũa gốm sứ có hình thức đẹp, ít bám vi khuẩn nhưng lại khá dễ vỡ.
Trong khi đó, đũa tre hoặc gỗ thường được đánh giá là lựa chọn phổ biến và tương đối an toàn nhờ nguồn gốc tự nhiên, nhẹ và dễ sử dụng. Tuy nhiên, các chuyên gia khuyến cáo không nên dùng đũa tre gỗ có sơn màu. Lớp sơn này có thể chứa chì, benzen hoặc các hóa chất độc hại khác, dễ bay hơi khi gặp nhiệt hoặc bong tróc trong quá trình sử dụng.
Ngoài ra, ngay cả đũa tre gỗ thông thường cũng không nên dùng quá lâu.
Sau một thời gian sử dụng, đũa tre gỗ có thể xuất hiện các vết nứt nhỏ và trở thành nơi trú ngụ của nhiều loại vi khuẩn như E.coli, tụ cầu vàng – tác nhân gây các bệnh về đường tiêu hóa như tiêu chảy, buồn nôn.
Đặc biệt, trong môi trường ẩm ướt, đũa tre gỗ còn có thể phát sinh nấm mốc sinh ra aflatoxin – một độc tố đã được xếp vào nhóm chất gây ung thư, có liên quan đến nguy cơ ung thư gan.
Nên thay bát đũa định kỳ để bảo vệ sức khỏe
Bát và đũa là những vật dụng quen thuộc trong mỗi gia đình, góp phần giúp bữa ăn trở nên sạch sẽ và tiện lợi hơn. Tuy nhiên, nếu sử dụng sản phẩm kém chất lượng hoặc dùng quá lâu, chúng có thể trở thành nguồn phát sinh các chất độc hại ảnh hưởng đến sức khỏe.
Các chuyên gia khuyến nghị người tiêu dùng nên chọn mua bát đũa có nguồn gốc rõ ràng, đạt tiêu chuẩn an toàn và thay mới định kỳ, đặc biệt với đũa tre gỗ.
Việc chú ý đến những chi tiết nhỏ trong căn bếp đôi khi lại là cách đơn giản nhưng hiệu quả để bảo vệ sức khỏe cho cả gia đình.
