Đậu đen - thực phẩm quen thuộc giúp giải nhiệt trong mùa nắng nóng
Theo quan niệm của y học cổ truyền, đậu đen có vị ngọt, tính mát, giúp thanh nhiệt, giải độc và hỗ trợ cân bằng cơ thể trong những ngày thời tiết oi bức. Không chỉ là nguyên liệu phổ biến trong bữa ăn hằng ngày, đậu đen còn có thể chế biến thành nhiều món ăn, thức uống vừa bổ dưỡng vừa góp phần làm mát cơ thể.
Mùa hè với nền nhiệt cao khiến cơ thể dễ mất nước qua mồ hôi, gây cảm giác mệt mỏi, khát nước và khó chịu. Bên cạnh đó, da cũng tiết nhiều bã nhờn hơn, làm tăng nguy cơ nổi rôm sảy hoặc mụn ở một số người. Vì vậy, nhiều gia đình thường ưu tiên bổ sung những thực phẩm có tính mát, trong đó đậu đen là lựa chọn được sử dụng khá phổ biến.
Thông tin trên Sức khỏe và Đời sống, BSCKII Huỳnh Tấn Vũ, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM - cơ sở 3 cho biết, từ lâu đậu đen đã được xem là một vị thuốc trong y học cổ truyền. Phần được sử dụng là hạt đậu có vỏ màu đen, bên trong nhân trắng hoặc xanh, trong đó giống đậu đen xanh lòng được dùng nhiều hơn.
Theo y học cổ truyền, đậu đen có tác dụng bổ huyết, dưỡng can thận, thanh nhiệt, lợi tiểu, hạ khí và hỗ trợ giải phong nhiệt. Đây là thực phẩm phù hợp với điều kiện khí hậu nóng ẩm như Việt Nam, đặc biệt trong mùa hè.
Ở góc độ dinh dưỡng hiện đại, đậu đen chứa nhiều protein thực vật, chất xơ, vitamin nhóm B cùng các khoáng chất quan trọng như kali, magie và sắt. Ngoài ra, lớp vỏ đậu còn giàu anthocyanin - chất chống oxy hóa có khả năng bảo vệ tế bào trước tác động của các gốc tự do.
1. Nước đậu đen rang
Nước đậu đen rang là thức uống quen thuộc được nhiều gia đình lựa chọn trong những ngày nắng nóng.
Cách thực hiện: Đậu đen sau khi rửa sạch và để ráo được rang trên lửa nhỏ đến khi dậy mùi thơm. Tiếp đó, dùng khoảng 50-100g đậu rang nấu với 1-1,5 lít nước trong khoảng 15-20 phút rồi để nguội và sử dụng trong ngày.
Theo y học cổ truyền, loại nước này có tác dụng thanh nhiệt, hỗ trợ lợi tiểu, giảm cảm giác nóng trong và khát nước. Tuy nhiên, đây chỉ là thức uống bổ sung và không nên thay thế hoàn toàn nước lọc.
2. Chè đậu đen
Chè đậu đen là món ăn giải nhiệt được nhiều người yêu thích vào mùa hè. Theo y học cổ truyền, món chè này giúp thanh nhiệt, giảm cảm giác oi bức, đồng thời bổ sung tân dịch cho cơ thể sau khi ra nhiều mồ hôi.
Nguyên liệu: 100g đậu đen xanh lòng, đường phèn hoặc đường cát với lượng vừa phải và một ít muối.
Cách chế biến: Đậu đen được nhặt sạch, loại bỏ hạt lép rồi ngâm từ 4-6 giờ hoặc qua đêm để hạt mềm hơn. Sau đó cho vào nồi ninh đến khi chín nhừ, thêm lượng đường vừa đủ cùng một nhúm muối để tăng hương vị rồi đun thêm vài phút trước khi tắt bếp.
Theo các chuyên gia, chè đậu đen phù hợp sử dụng trong những ngày thời tiết nắng nóng hoặc sau khi lao động khiến cơ thể mất nhiều nước. Tuy nhiên, người mắc đái tháo đường, thừa cân hoặc béo phì nên giảm lượng đường khi chế biến. Món chè chỉ nên dùng như món ăn phụ, không thay thế các bữa chính.
3. Cháo đậu đen lá sen
Đây là món ăn kết hợp giữa thực phẩm và bài thuốc dân gian, thường được sử dụng để hỗ trợ giải nhiệt trong mùa hè.
Nguyên liệu: 50g đậu đen, 50g gạo tẻ và một lá sen bánh tẻ.
Cách chế biến: Lá sen rửa sạch, thái nhỏ rồi sắc khoảng 15-20 phút, sau đó lọc lấy nước. Gạo và đậu đen được vo sạch, nấu cùng nước lá sen đến khi cháo nhừ, sau đó nêm gia vị vừa ăn.
Theo y học cổ truyền, cháo đậu đen lá sen giúp thanh nhiệt, giảm cảm giác nóng bức, bồi bổ cơ thể và hỗ trợ bù nước sau khi ra nhiều mồ hôi. BSCKII Huỳnh Tấn Vũ cho biết món ăn này đặc biệt phù hợp với người thường xuyên làm việc ngoài trời, lao động trong điều kiện nắng nóng, người hay khát nước, người bị tăng huyết áp, phụ nữ tiền mãn kinh hoặc những người dễ bị rôm sảy vào mùa hè. 4.
Đậu đen hầm hạt sen - món ăn thanh mát, hỗ trợ bồi bổ cơ thể
Trong y học cổ truyền, đậu đen được xếp vào nhóm thực phẩm có vị ngọt nhạt, tính mát, tác động vào kinh can và thận, giúp bổ huyết, thanh nhiệt, lợi tiểu và tăng cường chức năng can thận. Trong khi đó, hạt sen có vị ngọt hơi chát, tính bình, được biết đến với công dụng dưỡng tâm, bổ tỳ, ích thận và hỗ trợ an thần. Khi kết hợp, hai nguyên liệu này tạo nên món ăn vừa giàu dinh dưỡng vừa thích hợp sử dụng trong những ngày nắng nóng.
Nguyên liệu: 50g đậu đen và 30-50g hạt sen.
Cách chế biến: Đậu đen ngâm nước khoảng 4-6 giờ rồi ninh đến khi gần chín mềm. Sau đó cho hạt sen đã làm sạch vào nấu tiếp cho đến khi cả hai nguyên liệu chín nhừ. Có thể nêm nhạt để dùng như món canh hoặc thêm lượng đường vừa phải nếu muốn chế biến thành món chè.
Theo các chuyên gia, món ăn này giúp bồi bổ tỳ vị, dưỡng tâm, hỗ trợ giấc ngủ, thanh nhiệt và nuôi dưỡng cơ thể. Đây là lựa chọn phù hợp với người thường xuyên mệt mỏi, mất ngủ, làm việc trong môi trường nắng nóng hoặc phụ nữ tiền mãn kinh có biểu hiện nóng trong, bứt rứt.
Xét về mặt dinh dưỡng, cả đậu đen và hạt sen đều chứa nhiều protein thực vật, chất xơ cùng các khoáng chất thiết yếu, góp phần bổ sung năng lượng và cải thiện chất lượng khẩu phần ăn hằng ngày.
5. Canh đậu đen nấu bí xanh
Canh bí xanh nấu cùng đậu đen là món ăn quen thuộc, đồng thời phù hợp với nguyên tắc phối hợp thực phẩm trong y học cổ truyền nhằm hỗ trợ thanh nhiệt và bù nước cho cơ thể.
Bí xanh có vị ngọt, tính mát, giúp thanh nhiệt, lợi tiểu và sinh tân dịch. Khi kết hợp với đậu đen - thực phẩm có tác dụng giải nhiệt và hỗ trợ bài tiết - món canh sẽ góp phần làm dịu cảm giác nóng bức, giảm khô khát trong những ngày thời tiết oi nóng.
Nguyên liệu: 50g đậu đen, 200-300g bí xanh cùng lượng gia vị vừa đủ.
Cách chế biến: Đậu đen được ngâm mềm rồi ninh đến khi chín nhừ. Sau đó cho bí xanh đã gọt vỏ, cắt miếng vào nấu cùng cho đến khi chín, nêm gia vị vừa ăn và dùng khi còn ấm.
Món canh này đặc biệt thích hợp với người phải làm việc ngoài trời, thường xuyên ra nhiều mồ hôi hoặc có cảm giác nóng trong, khát nước. Tuy nhiên, người có cơ địa lạnh, thường xuyên đau bụng hoặc tiêu chảy nên sử dụng với lượng vừa phải để tránh làm tăng các triệu chứng khó chịu.
Sử dụng đậu đen đúng cách để phát huy giá trị dinh dưỡng
Ngoài việc nấu chè hay nấu cháo, đậu đen còn có thể kết hợp với cơm, các món hầm hoặc nhiều loại ngũ cốc khác nhằm tăng giá trị dinh dưỡng cho bữa ăn. Việc bổ sung đậu đen với lượng hợp lý không chỉ giúp cung cấp protein thực vật, chất xơ mà còn bổ sung nhiều vitamin và khoáng chất cần thiết. Đây cũng là một trong những cách đơn giản để tăng tỷ lệ thực phẩm có nguồn gốc thực vật trong khẩu phần ăn theo khuyến nghị của các chuyên gia dinh dưỡng.
Dù mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe, đậu đen vẫn chỉ là thực phẩm, không có tác dụng thay thế thuốc hoặc các phương pháp điều trị bệnh.
Để sử dụng an toàn, các chuyên gia khuyến cáo:
- Nên nấu chín kỹ trước khi ăn hoặc chế biến.
- Không sử dụng nước đậu đen thay hoàn toàn nước lọc trong ngày.
- Khi nấu chè, nên hạn chế lượng đường để tránh làm tăng năng lượng dư thừa.
- Người mắc bệnh thận mạn tính hoặc phải kiểm soát lượng kali cần tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi dùng thường xuyên.
- Những người đang điều trị bệnh hoặc sử dụng thuốc dài ngày cũng nên trao đổi với bác sĩ nếu có ý định áp dụng các bài thuốc từ đậu đen.
Theo BSCKII Huỳnh Tấn Vũ, khi được sử dụng đúng cách trong một chế độ ăn cân đối kết hợp lối sống lành mạnh, đậu đen không chỉ góp phần bổ sung dưỡng chất mà còn hỗ trợ cơ thể thích nghi tốt hơn với điều kiện thời tiết nắng nóng, giúp giảm cảm giác mệt mỏi và duy trì sức khỏe trong mùa hè.
