Khoản 2 Điều 160 Luật Nhà ở 2023 quy định một số trường hợp ngoại lệ không bắt buộc phải có Giấy chứng nhận khi thực hiện giao dịch.
Trường hợp thứ nhất là mua bán, thuê mua hoặc thế chấp nhà ở hình thành trong tương lai.
Đây là loại nhà ở đang trong quá trình đầu tư xây dựng và chưa được nghiệm thu đưa vào sử dụng. Do đặc thù tài sản chưa hoàn thành tại thời điểm giao dịch, pháp luật không yêu cầu phải có Giấy chứng nhận như đối với nhà ở đã hình thành.
Bên cạnh đó, bán nhà ở trong trường hợp giải thể, phá sản cũng thuộc nhóm giao dịch không bắt buộc phải có Giấy chứng nhận theo khoản 2 Điều 160 Luật Nhà ở 2023.
Tuy nhiên, việc không cần Giấy chứng nhận không có nghĩa là giao dịch không cần hồ sơ pháp lý. Các bên vẫn phải có những giấy tờ chứng minh nhà ở đủ điều kiện tham gia giao dịch theo quy định tương ứng.
Trường hợp thứ hai là tổ chức tặng cho nhà tình nghĩa, nhà tình thương, nhà đại đoàn kết.
Theo đó, việc tặng cho các loại nhà ở mang tính hỗ trợ xã hội này không bắt buộc căn nhà phải có Giấy chứng nhận tại thời điểm thực hiện giao dịch.
Lưu ý, đối với việc tổ chức tặng cho nhà tình nghĩa, nhà tình thương, cần có giấy tờ chứng minh việc xây dựng nhà ở của bên tặng cho theo quy định được dẫn tại thời điểm bài viết công bố.
Nhóm thứ ba là mua bán, thuê mua nhà ở có sẵn của chủ đầu tư dự án đầu tư xây dựng nhà ở trong một số trường hợp nhất định.
Các loại nhà được đề cập gồm: Nhà ở thuộc tài sản công; Nhà ở xã hội; Nhà ở cho lực lượng vũ trang nhân dân; Nhà ở phục vụ tái định cư không thuộc tài sản công.
Như vậy, các giao dịch này có thể được thực hiện mà không bắt buộc phải có Giấy chứng nhận tại thời điểm giao dịch, nhưng người mua, người thuê mua và chủ đầu tư vẫn phải đáp ứng các điều kiện, hồ sơ tương ứng theo loại nhà ở.
Trường hợp thứ tư bao gồm cho thuê, cho mượn, cho ở nhờ hoặc ủy quyền quản lý nhà ở.
Đây là nhóm giao dịch không làm chuyển quyền sở hữu căn nhà sang người khác nên pháp luật không bắt buộc phải có Giấy chứng nhận theo khoản 2 Điều 160 Luật Nhà ở 2023.
Tuy nhiên, người cho thuê, cho mượn, cho ở nhờ hoặc ủy quyền quản lý vẫn cần có giấy tờ chứng minh quyền đối với căn nhà, chẳng hạn hợp đồng mua bán, thuê mua với chủ đầu tư hoặc giấy phép xây dựng, giấy tờ khác chứng minh quyền sở hữu theo từng trường hợp.
Trường hợp thứ năm là nhận thừa kế nhà ở.
Theo Luật Nhà ở 2023 được bài viết dẫn, việc nhận thừa kế nhà ở không bắt buộc căn nhà phải có Giấy chứng nhận tại thời điểm thực hiện giao dịch.
Tuy nhiên, người nhận thừa kế vẫn cần có giấy tờ chứng minh căn cứ phát sinh quyền thừa kế.
Một số trường hợp như nhà được hình thành từ việc tặng cho thì cần văn bản hoặc hợp đồng tặng cho hợp pháp; nhà được mua hoặc thuê mua cần có hợp đồng tương ứng; nhà do người để lại di sản tự xây dựng có thể cần giấy phép xây dựng và giấy tờ về quyền sử dụng đất; trường hợp thừa kế theo phán quyết của Tòa án thì cần bản án hoặc quyết định đã có hiệu lực pháp luật.
Điểm người dân cần đặc biệt lưu ý là “không bắt buộc có Giấy chứng nhận” không đồng nghĩa với “không cần giấy tờ”.
Khoản 2 Điều 160 Luật Nhà ở 2023 quy định giấy tờ chứng minh điều kiện của nhà ở tham gia giao dịch trong những trường hợp không bắt buộc có Giấy chứng nhận được thực hiện theo quy định của Chính phủ.
Do đó, trước khi thực hiện mua bán, thuê mua, tặng cho, thừa kế hoặc các giao dịch khác, các bên vẫn cần kiểm tra bộ hồ sơ pháp lý tương ứng với từng loại nhà ở và từng hình thức giao dịch.
