Theo các nghiên cứu của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), Việt Nam nằm trong nhóm các nước có tỉ lệ nhiễm giun sán từ thực phẩm khá cao.
Thống kê từ Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Trung ương cho biết, hiện có khoảng 33 triệu người Việt Nam nằm trong nhóm có nguy cơ nhiễm giun sán.
Chia sẻ với Báo Tuổi Trẻ, ThS Phạm Thị Thảo Hương, khoa vi sinh, Viện Xét nghiệm y học, Bệnh viện Bạch Mai, cho biết, nhiều người vẫn cho rằng nhiễm ký sinh trùng đường ruột chỉ xảy ra ở các vùng nông thôn, điều kiện vệ sinh kém.
Tuy nhiên, trên thực tế rất nhiều người thành thị bị nhiễm các loại ký sinh trùng, bắt nguồn từ thói quen ăn uống.
Dưới đây là một số món ăn quen thuộc trên mâm cơm người Việt, nhưng lại có nguy cơ dẫn đến nhiễm ký sinh trùng cao:
1. Lòng lợn
Lòng lợn là bộ phận thuộc đường tiêu hóa nên dễ chứa chất bẩn, vi khuẩn và trứng ký sinh trùng nếu làm không sạch.
Khi mua, nên chọn nơi giết mổ kiểm soát, lòng còn tươi và được sơ chế kỹ bằng muối, chanh, nướng nóng.
Cần nấu chín hoàn toàn, không ăn lòng tái hoặc để chung dao thớt thái lòng với thực phẩm chín.
2. Nem chua
Phần thịt trong nem chua thường không được nấu chín bằng thịt. Món này có vị chua nhẹ do quá trình lên men, nhưng điều này không đủ để triệt tiêu hoàn toàn các loại vi khuẩn hay ký sinh trung có trong thịt lợn.
Khi ăn, nên chọn thương hiệu nem chua uy tín. Người bụng yếu có thể nướng hoặc chiên lại trước khi ăn.
3. Thịt bò tái
Người Việt thường ưa chuộng các món có thịt bò tái như phở bò tái, bò nhúng giấm hay bít tết. Tuy nhiên, phần thịt chưa chín ký có thể còn nang ấu trùng sán.
Vì vậy, nên chọn thịt rõ nguồn gốc và nấu chín kỹ trước khi dùng.
4. Các món gỏi
Tôm, cá, sứa sống trong các món gỏi được nhiều người ưa thích vì giữ được vị ngọt tự nhiên, thịt giòn và cảm giác tươi ngon. Tuy nhiên, nếu không được nấu chín kỹ, ký sinh trùng từ các loài này có thể xâm nhập vào cơ thể, gây những hệ lụy đến gan, đường mật, hệ hô hấp.
Cách phòng ngừa tốt nhất là chọn nguồn thức ăn tươi, rõ nguồn gốc và nấu chín kỹ.
5. Mắm
Mắm tôm, mắm cá là gia vị đặc trưng của ẩm thực Việt Nam. Tuy nhiên, nếu nguyên liệu không tươi hoặc quy trình làm kém vệ sinh, sản phẩm có thể chứa trứng giun sán, vi khuẩn gây bệnh.
Vì thế, người tiêu dùng nên chọn mắm có nguồn gốc rõ ràng, bảo quản kín, pha bằng nước sôi hoặc chưng chín trước khi dùng.
6. Bì lợn, sách bò
Đây là hai món ăn dân giã, được nhiều người thích vì vị giòn sần sật. Chúng thường được làm thành nộm, ăn cùng rau sống, thính, đậu phộng. Tuy nhiên, bì lợn hay sách bò nếu chỉ trần sơ vẫn có thể tiềm ẩn nguy cơ nhiễm ấu trùng sán.
Khi ăn, nên chọn nơi chế biến sạch, rõ nguồn gốc. Đặc biệt, bì lợn và sách bò cần được luộc chín kỹ trước khi trộn nộm.
7. Cua, ghẹ ngâm tương
Cua, ghẹ ngâm tương, trộn gỏi hoặc chế biến tái được nhiều người khen lạ miệng, nhưng giáp xác sống có thể chứa ký sinh trùng và vi khuẩn từ môi trường nước.
Nếu ăn cua ghẹ, nên chọn con còn sống khỏe, sơ chế sạch và hấp, luộc, rang đến khi chín đều.
Các món ngâm sống chỉ nên dùng tại nơi kiểm soát nguyên liệu rất nghiêm ngặt; người bụng yếu tốt nhất nên tránh.
8. Rau củ sống
Rau củ sống như xà lách, rau thơm, dưa leo, cà rốt, giá đỗ thường được ăn kèm trong nhiều món Việt. Tuy nhiên, đây cũng là thực phẩm dễ nhiễm giun sán, ký sinh trùng và vi khuẩn bám trên bề mặt.
Để bảo vệ sức khỏe nên chọn rau củ rõ nguồn gốc, rửa nhiều lần dưới vòi nước sạch, ngâm đúng cách và gọt vỏ khi cần để giảm nguy cơ nhiễm ký sinh trùng.
9. Tiết canh
Tiết canh là món ăn được nhiều người xem như “đặc sản” trong các bữa nhậu. Tuy nhiên, đây là món làm từ máu sống nên tiềm ẩn nguy cơ nhiễm giun sán, liên cầu khuẩn và nhiều mầm bệnh nguy hiểm.
Tốt nhất không nên ăn tiết canh, nếu dùng huyết, cần nấu chín kỹ trước khi ăn.
Để phòng ngừa mắc các bệnh từ thực phẩm, bao gồm cả nguy cơ nhiễm ký sinh trùng, mọi người cần tuân thủ theo 5 nguyên tắc sau của WHO.
Giữ vệ sinh sạch sẽ: Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng. Giữ bếp, dụng cụ nấu ăn và thực phẩm luôn sạch sẽ.
Tách riêng thực phẩm sống và chín: Dùng riêng thớt, dao và hộp đựng cho thực phẩm sống (như thịt, cá) và thực phẩm đã nấu chín.
Nấu chín kỹ thức ăn: Chỉ ăn khi thức ăn đã được nấu chín hoàn toàn.
Giữ thực phẩm ở nhiệt độ an toàn: Không để thức ăn chín ngoài nhiệt độ phòng quá lâu. Cần bảo quản thực phẩm trong tủ lạnh hoặc giữ nóng nếu chưa dùng ngay để hạn chế vi khuẩn phát triển.
Sử dụng nguyên liệu và nước an toàn: Chọn thực phẩm tươi, rõ nguồn gốc, và sử dụng nước sạch để rửa rau hoặc chế biến món ăn.
Bên cạnh đó, mỗi người nên tẩy giun 6 tháng/lần.
Khi phát hiện hoặc nghi ngờ ăn phải thực phẩm nghi nhiễm sán, mọi người cần giữ bình tĩnh đến cơ sở y tế để được bác sĩ hướng dẫn.
