Loại bí từng mọc hoang bên bờ rào vùng cao
Bí mèo đen được biết đến nhiều ở Tuyên Quang, thuộc khu vực tỉnh Hà Giang cũ. Cây thích hợp với khí hậu mát lạnh, có thể sinh trưởng trên những vùng đất khô cằn, nghèo dinh dưỡng - điều kiện khá phổ biến ở khu vực vùng cao.
Quả bí có hình bầu dục, bên ngoài là những đường vân xanh trắng xen kẽ, khá giống vân trên quả dưa hấu. Khi trưởng thành, mỗi quả thường nặng khoảng 4-5 kg.
Khi còn non, phần thịt bí dẻo, thơm, có vị ngọt nhẹ và có thể dùng để nấu canh, xào hoặc chế biến thành nhiều món ăn trong bữa cơm gia đình.
Tuy nhiên, phần được người tiêu dùng quan tâm hơn cả lại là hạt bí.
Những quả bí được giữ trên cây đến khi già sẽ được bổ lấy hạt. Hạt sau đó được làm sạch, phơi hoặc sấy trước khi rang.
Hạt bí mèo đen có kích thước khá lớn, lớp vỏ đen tự nhiên, bên trong là phần nhân màu trắng ngà. Sự tương phản giữa lớp vỏ đen sì và phần nhân sáng màu khiến loại hạt này khá dễ nhận biết.
Hạt vỏ đen rang lên béo bùi, có nơi bán 300.000 đồng/kg
Khi rang chín, hạt bí mèo đen tỏa mùi thơm hấp dẫn, lớp vỏ giòn vừa phải, phần nhân bên trong có vị bùi, béo và ngọt hậu. So với nhiều loại hạt bí thông thường, loại hạt này được nhiều người đánh giá có độ béo và vị bùi rõ hơn.
Hạt bí mèo đen hiện được bán dưới dạng hạt tươi để người mua tự rang hoặc loại đã rang sẵn, đóng túi. Với loại rang sẵn, người mua chỉ cần bóc vỏ là có thể thưởng thức.
Giá bán tùy thời điểm và chất lượng, có nơi lên tới 300.000 đồng/kg. Những sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, hạt đều và mới thu hoạch thường được người mua ưu tiên.
Từ chỗ là loại bí mọc tự nhiên quanh bờ rào ở vùng núi phía Bắc, bí mèo đen hiện được nhiều hộ dân chủ động giữ giống và mở rộng diện tích trồng. Cây phát triển tương đối nhanh, không đòi hỏi quá nhiều công chăm sóc.
Sau khoảng 3-4 tháng, bí có thể cho thu hoạch tùy điều kiện canh tác. Với những quả được trồng chủ yếu để lấy hạt, người dân thường để bí già tự nhiên trên cây nhằm giúp hạt đạt độ chắc, nhân đầy và có hương vị thơm bùi hơn.
