Một chương trình điều tra đa dạng sinh học vừa hoàn tất tại Vườn quốc gia Pù Mát đã mang đến tín hiệu tích cực cho công tác bảo tồn.
Phối hợp với Fauna & Flora International, các nhà khoa học triển khai hệ thống bẫy ảnh trên diện rộng và ghi nhận nhiều loài động vật quý hiếm. Đáng chú ý, sự xuất hiện của mèo gấm ngoài tự nhiên được xem là phát hiện quan trọng, bổ sung thêm minh chứng về giá trị sinh thái đặc biệt của khu rừng lớn nhất xứ Nghệ.
Mèo gấm (còn gọi là mèo cẩm thạch), tên khoa học Pardofelis marmorata, từ lâu được ví như “bóng ma của rừng sâu” bởi tập tính kín đáo, hiếm khi lộ diện. Đây là loài mèo rừng cỡ trung phân bố ở Nam Á và Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam. Do suy giảm mạnh vì săn bắt và mất sinh cảnh, loài này đã được đưa vào Danh lục đỏ Việt Nam; quần thể toàn cầu ước tính chỉ còn khoảng 10.000 cá thể và vẫn tiếp tục giảm.
Về phân loại, mèo gấm thuộc chi Pardofelis, có họ hàng gần với mèo lửa Borneo (Pardofelis badia). Tại Việt Nam, loài này được xếp vào nhóm IIB theo Nghị định 84/2021/NĐ-CP – nhóm động vật rừng nguy cấp, quý hiếm được bảo vệ. Trên bình diện quốc tế, International Union for Conservation of Nature xếp mèo gấm ở mức Near Threatened (Sắp nguy cấp), cảnh báo nguy cơ suy giảm nếu không có biện pháp bảo tồn kịp thời.
Mèo gấm được đánh giá là một trong những loài mèo có bộ lông đẹp nhất họ nhà mèo. Lông dày, mịn, màu xám xanh hoặc xám nâu, phủ các hoa văn loang như cẩm thạch.
Cằm và vùng dưới môi thường có màu trắng hoặc vàng nhạt; phía sau tai xuất hiện các đốm trắng đặc trưng. Chân và chiếc đuôi dài gần bằng thân mình có nhiều đốm sẫm màu, giúp chúng giữ thăng bằng khi leo trèo trên tán cây. Cá thể trưởng thành dài khoảng 60 cm, nặng 2–5 kg; riêng đuôi có thể dài tới 55 cm.
Khác với nhiều loài mèo rừng hoạt động chủ yếu về đêm, mèo gấm thường xuất hiện vào ban ngày và lúc chạng vạng. Chúng sống đơn độc, đánh dấu lãnh thổ bằng mùi hương và nổi bật với khả năng leo trèo linh hoạt.
Thức ăn khá đa dạng, từ sóc, chim, thỏ rừng đến cheo cheo, nai nhỏ. Với vai trò thú săn mồi cỡ trung, mèo gấm góp phần kiểm soát quần thể gặm nhấm và duy trì cân bằng sinh thái rừng. Sự suy giảm của loài không chỉ là mất mát về đa dạng sinh học mà còn phản ánh sự xuống cấp của hệ sinh thái.
Tại Việt Nam, mèo gấm từng được ghi nhận ở Vườn quốc gia Cát Tiên, Vườn quốc gia Chư Mom Ray và nay tiếp tục được xác nhận tại Pù Mát. Loài này ưa sống trong rừng thường xanh, rừng mưa nhiệt đới và có thể xuất hiện ở độ cao tới 3.000 m. Tuy nhiên, áp lực mất rừng, săn bắt trái phép và buôn bán động vật hoang dã đang khiến sinh cảnh ngày càng bị thu hẹp.
Việc ghi nhận mèo gấm qua bẫy ảnh tại Pù Mát không chỉ có giá trị khoa học mà còn cho thấy hiệu quả của các chương trình giám sát dài hạn. Trong bối cảnh nhiều loài thú lớn ở Việt Nam suy giảm mạnh, mỗi bằng chứng về sự tồn tại của các loài quý hiếm đều là tín hiệu đáng khích lệ, khẳng định tầm quan trọng của việc bảo vệ những cánh rừng còn lại.
Hệ thống bẫy ảnh phục vụ mục tiêu giám sát và bảo tồn đa dạng sinh học có quy mô lớn nhất Đông Nam Á đang được lắp đặt tại các vùng rừng Việt Nam. Hệ thống bẫy ảnh này bao gồm hơn 900 trạm đang được thiết lập tại các khu vực rừng cực kỳ quan trọng ở miền trung và miền nam Việt Nam.
Bẫy ảnh có thể tự động ghi lại hình ảnh của tất cả các loài động vật có trọng lượng lớn hơn 500g di chuyển trước cảm biến của bẫy ảnh.
Thiết bị này rất phù hợp trong việc giám sát sự phân bố cùng với những đặc tính của cộng đồng động vật có vú hoang dã và các loài chim cỡ lớn trú ngụ trên mặt đất, đặc biệt là các loài khó theo dõi. Hoạt động nằm trong khuôn khổ Dự án Bảo tồn Đa dạng sinh học do USAID tài trợ và được thực hiện bởi WWF, phối hợp cùng Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường).
Mèo gấm, hay còn gọi là mèo cẩm thạch (hán việt: cẩm miêu, danh pháp: Pardofelis marmorata) là một loài mèo rừng có bộ lông đẹp nhất trong họ hàng nhà mèo, thuộc chi Pardofelis sinh sống ở các khu rừng Đông Nam Á. Mèo gấm có họ hàng gần với báo lửa, chúng cùng với mèo lửa Borneo Pardofelis badia hợp thành chi Pardofelis.
Mèo gấm được tìm thấy tại Assam ở tây bắc Ấn Độ, Nepal (phân loài P. m. chartoni), Trung Quốc, các nước vùng Đông Nam Á (Borneo, Campuchia, Indonesia, Lào, Malaysia, Myanmar, Thái Lan và Việt Nam), Bhutan. Tại Bangladesh sự hiện diện của chúng còn đang tranh cãi.
Mèo gấm có bộ lông đẹp nên hay bị con người săn bắt, dẫn đến tình trạng ngày càng khan hiếm, bị đe dọa tuyệt chủng.
