Giữa tháng 2, tài khoản TikTok @papafromjapan của một người đàn ông Nhật Bản 74 tuổi thu hút hàng trăm nghìn lượt xem khi giải thích thuật ngữ “madogiwazoku”.
Khái niệm này dùng để chỉ những nhân viên bị điều chuyển sang các vị trí ít áp lực trong công ty, với bàn làm việc thường đặt gần cửa sổ. Công việc của họ chủ yếu xoay quanh những nhiệm vụ đơn giản như xử lý giấy tờ hoặc trả lời một số email, trong khi hoàn toàn tách khỏi các dự án quan trọng.
Dù không còn tham gia sâu vào hoạt động chính, nhóm nhân viên này vẫn nhận mức lương ổn định.
Khác với nhiều doanh nghiệp phương Tây lựa chọn sa thải nhân sự không còn phù hợp, các công ty Nhật Bản lại có xu hướng giữ lại người lao động lớn tuổi bằng cách bố trí họ vào những vị trí nhẹ nhàng hơn.
Những người thuộc nhóm này thường là nam giới ở độ tuổi cuối 50 đến 60. Họ từng được tuyển dụng theo chế độ làm việc trọn đời, còn gọi là shushin koyo, và hưởng mức lương tăng dần theo thâm niên.
Doanh nghiệp đánh giá đây là những nhân viên trung thành, ít phàn nàn và không gây xung đột trong môi trường làm việc. Vì vậy, thay vì chấm dứt hợp đồng, họ được giữ lại với vai trò ít quan trọng hơn.
Hiện tượng “nhân viên ngồi bên cửa sổ” cũng phản ánh thực trạng già hóa lực lượng lao động tại Nhật Bản. Số liệu năm 2022 cho thấy hơn 25% người từ 65 tuổi trở lên tại quốc gia này vẫn đang làm việc, cao hơn mức 20% tại Mỹ và 10% tại Anh.
Theo khảo sát của Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi Nhật Bản, có tới 80% người lao động muốn tiếp tục làm việc sau tuổi nghỉ hưu, trong đó 70% mong muốn gắn bó với chính cơ quan cũ.
Chính phủ Nhật Bản cũng thúc đẩy xu hướng kéo dài thời gian làm việc. Các cơ quan chức năng cung cấp nhiều khoản trợ cấp nhằm khuyến khích doanh nghiệp duy trì việc làm cho nhân sự đến 70 tuổi.
Theo Diễn đàn Kinh tế Thế giới, một số công ty đã áp dụng mô hình kéo dài tuổi nghỉ hưu nhằm bảo toàn quyền lợi cho người lao động. Dưới góc độ quản trị, việc không sa thải nhân sự được cho là giúp doanh nghiệp ổn định tâm lý chung, tránh tạo ra nỗi lo mất việc trong tập thể.
Ngoài ra, các công ty vẫn có thể tận dụng kinh nghiệm tích lũy nhiều năm của những lao động lớn tuổi trong hoạt động đào tạo nội bộ.
Tuy nhiên, sự tồn tại của nhóm “nhân viên ngồi bên cửa sổ” cũng gây ra nhiều ý kiến trái chiều, đặc biệt từ phía nhân sự trẻ. Một khảo sát của công ty tư vấn Shikigaku với nhóm lao động từ 20 đến 39 tuổi cho thấy gần 50% xác nhận công ty của họ có những “nhân viên cao tuổi không làm việc”.
Theo phản ánh, công việc thường ngày của nhóm này chủ yếu là hút thuốc, ăn vặt, trò chuyện, lướt web hoặc chỉ ngồi nhìn mà không tham gia vào công việc cụ thể.
Khoảng 90% người trẻ tham gia khảo sát cho rằng hiện tượng này ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường công sở.
Họ nhận định việc duy trì những vị trí ít đóng góp làm giảm tinh thần đồng đội, đồng thời đẩy phần lớn áp lực công việc sang nhóm nhân sự trẻ. Bên cạnh đó, việc trả lương cho những vị trí không tạo ra giá trị rõ ràng cũng khiến chi phí vận hành của doanh nghiệp tăng lên.
Trong bối cảnh Nhật Bản đối mặt với già hóa dân số và thay đổi trong cấu trúc lao động, hiện tượng “nhân viên ngồi bên cửa sổ” tiếp tục trở thành chủ đề được quan tâm, phản ánh những lựa chọn khác biệt của doanh nghiệp trong việc cân bằng giữa hiệu quả kinh tế và yếu tố con người.
