Nghĩa vụ quân sự là trách nhiệm của công dân
Theo quy định của pháp luật, thực hiện nghĩa vụ quân sự là nghĩa vụ vẻ vang của công dân Việt Nam trong việc phục vụ trong Quân đội nhân dân. Nghĩa vụ này bao gồm thời gian phục vụ tại ngũ và thời gian phục vụ trong ngạch dự bị.
Việc đăng ký, khám sức khỏe và thực hiện lệnh gọi nhập ngũ là những nội dung quan trọng trong quá trình tuyển chọn công dân thực hiện nghĩa vụ quân sự. Công dân thuộc diện thực hiện nghĩa vụ cần chấp hành đúng quy định, đồng thời không được thực hiện các hành vi nhằm né tránh hoặc gây cản trở cho công tác tuyển quân.
Văn bản hợp nhất số 133/2026/VBHN-LQ-VPQH ngày 18/9/2026 của Văn phòng Quốc hội đã hợp nhất các quy định của Luật Nghĩa vụ quân sự hiện hành. Trong đó, Điều 10 quy định cụ thể 6 hành vi bị nghiêm cấm.
6 hành vi bị nghiêm cấm trong thực hiện nghĩa vụ quân sự
1. Trốn tránh thực hiện nghĩa vụ quân sự
Đây là một trong những hành vi được pháp luật nghiêm cấm. Trốn tránh nghĩa vụ quân sự có thể thể hiện qua việc không chấp hành các yêu cầu, lệnh gọi theo quy định về đăng ký, khám sức khỏe, nhập ngũ hoặc thực hiện các nhiệm vụ liên quan đến nghĩa vụ quân sự.
Theo quy định, hành vi trốn tránh nghĩa vụ quân sự có thể bị xử lý tùy thuộc vào tính chất, mức độ và hậu quả của vi phạm.
Do đó, công dân trong độ tuổi thực hiện nghĩa vụ cần chủ động theo dõi thông tin, thực hiện đúng yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền thay vì tìm cách né tránh.
2. Chống đối, cản trở việc thực hiện nghĩa vụ quân sự
Không chỉ hành vi trực tiếp trốn tránh, pháp luật còn nghiêm cấm việc chống đối hoặc cản trở quá trình thực hiện nghĩa vụ quân sự.
Hành vi này có thể liên quan đến việc gây khó khăn, ngăn cản công tác đăng ký, khám sức khỏe, tuyển chọn hoặc gọi công dân nhập ngũ.
Việc tuyển chọn và gọi công dân nhập ngũ được thực hiện theo quy trình pháp luật quy định. Vì vậy, mọi hành vi cố tình gây trở ngại cho quá trình này đều có thể bị xem xét xử lý theo quy định.
3. Gian dối khi đăng ký, sơ tuyển hoặc khám sức khỏe nghĩa vụ quân sự
Một hành vi khác thường được nhiều người quan tâm là gian dối trong quá trình thực hiện nghĩa vụ quân sự.
Pháp luật nghiêm cấm việc cung cấp thông tin không trung thực hoặc sử dụng thủ đoạn gian dối trong đăng ký nghĩa vụ quân sự, sơ tuyển và khám sức khỏe nghĩa vụ quân sự.
Đặc biệt, sức khỏe là một trong những căn cứ quan trọng để đánh giá khả năng thực hiện nghĩa vụ quân sự. Vì vậy, việc cố tình làm sai lệch thông tin hoặc kết quả nhằm thay đổi kết quả tuyển chọn là hành vi không được phép.
4. Lợi dụng chức vụ, quyền hạn để làm trái quy định
Pháp luật không chỉ đặt ra trách nhiệm đối với công dân trong độ tuổi thực hiện nghĩa vụ mà còn nghiêm cấm việc lợi dụng chức vụ, quyền hạn để làm trái các quy định về nghĩa vụ quân sự.
Những người có trách nhiệm trong công tác đăng ký, quản lý, tuyển chọn và gọi công dân nhập ngũ phải thực hiện đúng thẩm quyền, trình tự và quy định pháp luật.
Việc sử dụng vị trí công tác để can thiệp trái quy định, làm sai lệch quá trình thực hiện nghĩa vụ quân sự có thể bị xử lý tùy theo tính chất và mức độ vi phạm.
5. Sử dụng hạ sĩ quan, binh sĩ trái quy định pháp luật
Hạ sĩ quan, binh sĩ trong thời gian phục vụ tại ngũ phải được quản lý và sử dụng theo đúng quy định của pháp luật.
Do đó, pháp luật nghiêm cấm việc sử dụng hạ sĩ quan, binh sĩ vào những công việc hoặc theo cách thức trái với quy định hiện hành.
Quy định này nhằm bảo đảm quyền, nghĩa vụ và chế độ của quân nhân, đồng thời góp phần duy trì kỷ luật, tổ chức và hoạt động của Quân đội nhân dân.
6. Xâm phạm thân thể, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm của hạ sĩ quan, binh sĩ
Pháp luật cũng nghiêm cấm hành vi xâm phạm thân thể, sức khỏe hoặc xúc phạm danh dự, nhân phẩm của hạ sĩ quan, binh sĩ.
Đây là quy định nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của quân nhân trong quá trình thực hiện nhiệm vụ. Mọi hành vi xâm phạm trái pháp luật đều có thể bị xử lý theo quy định tương ứng với tính chất và mức độ vi phạm.
Vi phạm nghĩa vụ quân sự có thể bị xử lý thế nào?
Theo Luật Nghĩa vụ quân sự, tổ chức, cá nhân có hành vi trốn tránh, chống đối hoặc cản trở việc thực hiện nghĩa vụ quân sự, tùy theo tính chất và mức độ, có thể bị xử lý kỷ luật, xử phạt vi phạm hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự.
Đáng chú ý, Nghị định 218/2025/NĐ-CP đã quy định các mức xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực quốc phòng, cơ yếu. Đối với một số hành vi vi phạm quy định về đăng ký nghĩa vụ quân sự, mức phạt có thể từ 8 triệu đến 30 triệu đồng, đồng thời áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả tùy từng trường hợp.
Bên cạnh đó, các quy định mới cũng yêu cầu công dân thực hiện đăng ký nghĩa vụ quân sự khi thay đổi thông tin liên quan, thay đổi nơi cư trú, nơi làm việc, học tập hoặc đăng ký tạm vắng theo quy định.
