Mưa nắng thất thường tạo điều kiện cho virus, vi khuẩn và các tác nhân gây dị ứng phát triển, khiến số ca mắc bệnh đường hô hấp gia tăng. Trong đó, ho là triệu chứng phổ biến mà nhiều người gặp phải. Tuy nhiên, không ít người có thói quen tự mua thuốc điều trị ngay khi xuất hiện cơn ho mà không xác định đúng nguyên nhân hoặc loại ho, dẫn đến việc dùng thuốc không phù hợp.
Theo ThS.DS. Lê Quốc Thịnh, Phó Chánh Văn phòng Hội Dược sĩ Bệnh viện Việt Nam chia sẻ trên Sức khỏe & Đời sống, việc lựa chọn thuốc ho cần căn cứ vào đặc điểm của cơn ho và tình trạng bệnh. Nếu sử dụng sai thuốc, người bệnh không chỉ kéo dài thời gian điều trị mà còn có nguy cơ làm đờm ứ đọng, che lấp triệu chứng bệnh hoặc gặp những tác dụng phụ không mong muốn.
Ba nhóm thuốc ho phổ biến hiện nay
Theo ThS.DS. Lê Quốc Thịnh, các sản phẩm điều trị ho hiện nay được chia thành ba nhóm chính, mỗi nhóm có cơ chế tác dụng và chỉ định khác nhau.
Thuốc giảm ho
Nhóm thuốc này tác động lên trung tâm điều khiển phản xạ ho ở não, giúp giảm hoặc cắt cơn ho. Thuốc thường được chỉ định cho người bị ho khan, ho nhiều, không có đờm, đặc biệt khi cơn ho gây mất ngủ hoặc khiến cơ thể mệt mỏi.
Một số hoạt chất thường gặp gồm:
- Dextromethorphan: Hoạt chất giảm ho phổ biến, ít gây tác dụng phụ và không gây nghiện như codein, tuy nhiên vẫn có thể gây chóng mặt ở một số trường hợp.
- Codein: Có tác dụng giảm ho mạnh nhưng thuộc nhóm dẫn xuất opioid. Thuốc không được sử dụng cho trẻ dưới 12 tuổi và cần đặc biệt thận trọng với trẻ lớn có nguy cơ suy hô hấp.
- Alimemazin, chlorpheniramin: Chủ yếu dùng cho các trường hợp ho do dị ứng hoặc ho nhiều về đêm. Tác dụng phụ thường gặp là gây buồn ngủ.
Thuốc long đờm và tiêu chất nhầy
Khác với thuốc giảm ho, nhóm thuốc này không cắt cơn ho mà hỗ trợ làm loãng dịch tiết đường hô hấp để người bệnh dễ khạc đờm ra ngoài.
Các hoạt chất như acetylcysteine, ambroxol, bromhexine giúp phá vỡ cấu trúc chất nhầy, làm giảm độ đặc của đờm. Trong khi đó, guaifenesin và terpin hydrat có tác dụng kích thích tăng tiết dịch, giúp việc tống xuất đờm thuận lợi hơn.
Theo chuyên gia, không nên sử dụng đồng thời thuốc giảm ho với thuốc long đờm, bởi hai nhóm thuốc này có cơ chế hoàn toàn trái ngược nhau.
Thuốc ho thảo dược và siro làm dịu họng
Nhóm này thường được sử dụng trong trường hợp ho nhẹ hoặc mới khởi phát. Thành phần có thể gồm mạch môn, cát cánh, húng chanh, trần bì, quất hoặc các loại tinh dầu như bạc hà, tràm...
Các sản phẩm này giúp làm dịu niêm mạc họng, giảm kích ứng và hỗ trợ giảm ho, đồng thời được đánh giá là khá an toàn khi dùng đúng hướng dẫn cho trẻ em hoặc phụ nữ mang thai.
Sáu sai lầm phổ biến khi tự dùng thuốc ho
Nhiều người mắc phải những sai lầm tưởng chừng đơn giản nhưng có thể khiến bệnh kéo dài hoặc diễn biến nghiêm trọng hơn.
Thứ nhất, dùng thuốc cắt cơn ho khi đang ho có đờm. Ho là phản xạ tự nhiên giúp cơ thể tống chất nhầy ra khỏi đường hô hấp. Nếu sử dụng thuốc giảm ho trong trường hợp này, đờm có thể bị giữ lại, làm tăng nguy cơ bít tắc đường thở và viêm phổi.
Thứ hai, tự ý dùng kháng sinh. Phần lớn các cơn ho trong mùa mưa xuất phát từ virus hoặc dị ứng, trong khi kháng sinh chỉ có tác dụng với vi khuẩn. Việc lạm dụng thuốc không những không giúp bệnh cải thiện mà còn làm tăng nguy cơ kháng kháng sinh và ảnh hưởng chức năng gan, thận.
Thứ ba, dùng thuốc của người lớn cho trẻ nhỏ. Một số thuốc chứa codein hoặc các dẫn xuất opioid có thể gây ức chế hô hấp, thậm chí đe dọa tính mạng nếu sử dụng không đúng đối tượng.
Thứ tư, tự ý tăng liều hoặc dùng sai thời điểm. Nhiều người nghĩ uống nhiều thuốc sẽ nhanh khỏi hơn, nhưng điều này có thể làm tăng nguy cơ gặp tác dụng phụ hoặc ngộ độc thuốc.
Thứ năm, kết hợp thuốc giảm ho với thuốc long đờm. Khi đờm được làm loãng nhưng phản xạ ho lại bị ức chế, chất nhầy sẽ tích tụ trong đường hô hấp, làm tăng nguy cơ khó thở và nhiễm trùng.
Thứ sáu, uống nhiều siro ho trước khi ngủ. Một số loại siro chứa nhiều đường hoặc kháng histamin. Nếu dùng quá nhiều vào buổi tối có thể khiến dịch tiết đặc hơn, gây khó thở về đêm và làm tăng nguy cơ sâu răng nếu sử dụng kéo dài.
Cách dùng thuốc ho an toàn
Theo ThS.DS. Lê Quốc Thịnh, điều quan trọng nhất trước khi dùng thuốc là xác định đúng loại ho.
Ho khan có thể sử dụng thuốc giảm ho hoặc các sản phẩm làm dịu họng.
Ho có đờm nên ưu tiên thuốc long đờm hoặc tiêu chất nhầy và không kết hợp với thuốc giảm ho.
Người bệnh cũng nên đọc kỹ thành phần thuốc để tránh dùng trùng hoạt chất khi kết hợp nhiều loại thuốc cảm cúm hoặc thuốc ho khác nhau.
Đối với các trường hợp ho nhẹ do kích ứng, có thể ưu tiên những biện pháp đơn giản như súc họng bằng nước muối sinh lý, uống nhiều nước ấm hoặc sử dụng nước gừng, chanh (nếu phù hợp) trước khi dùng thuốc.
Khi sử dụng siro ho, cần đo đúng liều bằng cốc hoặc dụng cụ đi kèm, không tự ý tăng liều hoặc uống bù nếu quên thuốc.
Khi nào cần đi khám?
Chuyên gia cũng khuyến cáo người dân nên đến cơ sở y tế nếu xuất hiện một trong các dấu hiệu sau:
- Ho kéo dài trên 7 ngày nhưng không thuyên giảm.
- Khó thở, thở khò khè, tức ngực hoặc nhịp thở nhanh.
- Sốt trên 38,5°C kéo dài, không đáp ứng với thuốc hạ sốt.
- Đờm chuyển màu xanh, vàng đậm, có mủ hoặc lẫn máu.
- Sụt cân nhanh, mệt mỏi nhiều hoặc khàn tiếng kéo dài.
Theo chuyên gia, thuốc ho chỉ giúp kiểm soát triệu chứng chứ không điều trị được mọi nguyên nhân gây bệnh. Vì vậy, người dân cần xác định đúng loại ho, lựa chọn thuốc phù hợp và tuân thủ hướng dẫn sử dụng để đạt hiệu quả điều trị, đồng thời hạn chế nguy cơ biến chứng, đặc biệt trong mùa mưa khi các bệnh hô hấp có xu hướng gia tăng.
