Nhiệt độ cao và độ ẩm lớn trong mùa hè tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn, nấm mốc và các độc tố tự nhiên phát triển trong thực phẩm. Theo các chuyên gia dinh dưỡng, có những loại thực phẩm dù được nấu chín kỹ vẫn tiềm ẩn nguy cơ gây ngộ độc, thậm chí ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe nếu tiếp tục sử dụng.
Dưới đây là 5 nhóm thực phẩm cần đặc biệt lưu ý trong những ngày nắng nóng.
Rau họ bầu bí có vị đắng
Mướp, bầu, dưa chuột, bí ngòi... là những loại rau phổ biến trong mùa hè. Tuy nhiên, nếu khi ăn phát hiện vị đắng bất thường, người dùng nên ngừng sử dụng ngay.
Nguyên nhân là một số loại rau họ bầu bí có thể chứa hàm lượng cao cucurbitacin – hợp chất tự nhiên có vị đắng và độc tính mạnh. Chất này có thể xuất hiện khi cây chịu tác động của điều kiện thời tiết khắc nghiệt như nắng nóng kéo dài, khô hạn hoặc quá trình thụ phấn bất thường.
Việc ăn phải thực phẩm chứa nhiều cucurbitacin có thể gây buồn nôn, nôn mửa, đau bụng, tiêu chảy, thậm chí ngộ độc nghiêm trọng. Đáng lưu ý, hợp chất này khá bền nhiệt nên việc nấu chín không thể loại bỏ hoàn toàn độc tính.
Các chuyên gia khuyến cáo, nếu phát hiện rau có vị đắng bất thường, nên bỏ toàn bộ, không tiếp tục chế biến hoặc sử dụng.
Khoai tây mọc mầm, chuyển xanh hoặc bị hư hỏng
Khoai tây khi mọc mầm hoặc chuyển sang màu xanh sẽ làm tăng hàm lượng solanine và chaconine – hai glycoalkaloid tự nhiên có khả năng gây ngộ độc.
Người ăn phải khoai tây chứa nhiều các chất này có thể gặp các triệu chứng như buồn nôn, đau bụng, tiêu chảy, chóng mặt, đau đầu; trường hợp nặng có thể ảnh hưởng đến hệ thần kinh và hô hấp.
Nhiều người có thói quen cắt bỏ phần mầm hoặc gọt lớp vỏ xanh rồi tiếp tục sử dụng. Tuy nhiên, nếu khoai đã mọc mầm nhiều hoặc chuyển xanh trên diện rộng, các chuyên gia khuyến cáo nên loại bỏ hoàn toàn vì độc tố có thể đã lan vào bên trong củ và không bị phá hủy khi nấu.
Đối với khoai tây bị thối, dù chỉ hư hỏng một phần cũng không nên tận dụng phần còn lại do vi sinh vật có thể đã xâm nhập toàn bộ củ.
Thực phẩm bị nấm mốc
Đậu phộng, ngô, các loại hạt, khoai lang, gừng hay bánh mì là những thực phẩm rất dễ bị nấm mốc trong điều kiện nóng ẩm.
Nhiều người vẫn giữ thói quen cắt bỏ phần bị mốc hoặc phơi nắng rồi tiếp tục sử dụng. Tuy nhiên, đây là cách xử lý không an toàn.
Một số loại nấm mốc có thể sinh ra aflatoxin – độc tố được Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC) xếp vào nhóm chất gây ung thư ở người. Aflatoxin chủ yếu gây tổn thương gan và làm tăng nguy cơ ung thư gan nếu tích lũy lâu dài.
Do độc tố này có khả năng chịu nhiệt khá cao nên việc nấu chín hoặc phơi nắng không thể loại bỏ hoàn toàn nguy cơ. Vì vậy, khi thực phẩm đã xuất hiện nấm mốc hoặc có mùi vị bất thường, tốt nhất nên bỏ toàn bộ.
Mộc nhĩ và nấm tuyết ngâm quá lâu
Mộc nhĩ và nấm tuyết cần được ngâm đúng cách trước khi chế biến. Nếu ngâm quá lâu, đặc biệt ở nhiệt độ phòng trong thời tiết nắng nóng, chúng có thể tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển.
Một số trường hợp ngộ độc nghiêm trọng từng được ghi nhận có liên quan đến axit bongkrekic – độc tố do một số vi khuẩn sinh ra trong điều kiện bảo quản không phù hợp. Đây là độc tố rất nguy hiểm và không bị phá hủy khi đun nấu.
Để đảm bảo an toàn, người dân chỉ nên ngâm lượng vừa đủ dùng, ngâm trong nước lạnh khoảng 2-4 giờ hoặc bảo quản trong ngăn mát tủ lạnh nếu cần ngâm lâu hơn. Sau khi ngâm nên chế biến và sử dụng ngay, không để qua đêm.
Nếu mộc nhĩ hoặc nấm tuyết có mùi chua, nhớt hoặc đổi màu bất thường thì cần loại bỏ.
Nhân hạt mơ, hạt đào sống có vị đắng
Không ít người có thói quen tách hạt mơ hoặc hạt đào để lấy nhân ăn vì cho rằng đây là thực phẩm tự nhiên tốt cho sức khỏe.
Tuy nhiên, nhân hạt mơ và hạt đào sống, đặc biệt là loại có vị đắng, chứa amygdalin. Khi vào cơ thể, chất này có thể bị chuyển hóa tạo thành xyanua – hợp chất có độc tính cao.
Trẻ nhỏ là đối tượng đặc biệt dễ bị ngộ độc nếu vô tình ăn phải. Vì vậy, người dân không nên tự ý sử dụng nhân hạt mơ hoặc hạt đào sống làm thực phẩm hay áp dụng các bài thuốc dân gian chưa được kiểm chứng.
Chủ động phòng ngừa ngộ độc thực phẩm trong mùa hè
Thời tiết nắng nóng khiến thực phẩm nhanh hư hỏng hơn bình thường. Các chuyên gia khuyến cáo người dân nên mua lượng thực phẩm vừa đủ dùng, bảo quản đúng cách và tuyệt đối không tiếc rẻ những thực phẩm đã có dấu hiệu biến chất.
Đối với các loại rau có vị đắng bất thường, khoai tây mọc mầm hoặc chuyển xanh, thực phẩm bị nấm mốc, mộc nhĩ ngâm quá lâu hay nhân hạt mơ, hạt đào sống có vị đắng, tốt nhất nên loại bỏ để hạn chế nguy cơ ngộ độc.
Việc chủ động lựa chọn và bảo quản thực phẩm an toàn không chỉ giúp bảo vệ sức khỏe của bản thân mà còn góp phần giảm thiểu nguy cơ ngộ độc thực phẩm cho cả gia đình trong mùa hè.
