Sarah Dallas, 32 tuổi, nhận bằng tiến sĩ Kỹ thuật sinh học tại Đại học Edinburgh, Scotland, vào tháng 7/2024. Trước đó, cô hoàn thành chương trình thạc sĩ cùng chuyên ngành và tốt nghiệp đại học ngành Khoa học động vật với kết quả loại khá.
Trong quá trình học, Sarah luôn được khuyến khích rằng con đường học thuật sẽ mang lại một sự nghiệp ổn định. Cô từng hy vọng trở thành giảng viên hoặc nhà khoa học, nhưng thực tế sau khi tốt nghiệp lại hoàn toàn trái ngược.
Suốt 16 tháng, Sarah gửi hơn 200 hồ sơ vào nhiều vị trí, từ công việc dành cho người mới tốt nghiệp đến những vị trí chuyên môn cao. Khoảng 90% nhà tuyển dụng không phản hồi. Trong số ít doanh nghiệp trả lời, cô thường nhận hai lý do đối lập: “quá dư thừa trình độ” cho vị trí thấp nhưng “thiếu kinh nghiệm thực tế trong doanh nghiệp” để đảm nhận vị trí cao.
Ban đầu, Sarah chỉ tìm những công việc yêu cầu bằng thạc sĩ hoặc tiến sĩ nhưng đều bị loại vì chưa từng làm trong môi trường doanh nghiệp. Khi hạ tiêu chuẩn xuống các vị trí chỉ cần bằng đại học, cô tiếp tục bị từ chối do nhà tuyển dụng lo ngại cô sẽ sớm nghỉ việc.
“Tôi cảm thấy như mắc kẹt trong một hố đen không lối thoát. Dường như không có vị trí nào thực sự phù hợp với mình”, Sarah nói.
Hơn 200 hồ sơ chỉ mang lại cho cô 3 lời mời phỏng vấn. Sarah thậm chí chủ động xin làm việc không lương để tích lũy kinh nghiệm nhưng vẫn không được chấp nhận.
Áp lực tài chính cũng ngày càng nặng nề. Sarah từng vay tổng cộng 47.787 bảng Anh để học tập. Sau nhiều năm cộng lãi, khoản nợ sinh viên tăng lên 75.810 bảng Anh, khoảng 2,7 tỷ đồng. Riêng tiền lãi là 28.023 bảng Anh, gần 1 tỷ đồng.
Trong thời gian thất nghiệp, cô làm biên tập viên tự do cho một tạp chí khoa học, kiếm khoảng 600 bảng Anh mỗi tháng, tương đương 21,4 triệu đồng. Thu nhập không đủ trang trải khiến Sarah phải sử dụng thấu chi ngân hàng và rơi vào tình trạng âm khoảng 8.000 bảng Anh, gần 285 triệu đồng.
Đến tháng 11/2025, cô mới tìm được công việc đầu tiên đúng chuyên môn là kỹ thuật viên phòng thí nghiệm, nhận mức lương 28.500 bảng Anh mỗi năm, khoảng 1 tỷ đồng. Tuy nhiên, Sarah cho rằng mức này vẫn không đủ để duy trì cuộc sống tại Edinburgh.
Mỗi tháng, cô thực nhận khoảng 1.800 bảng Anh, gần 64 triệu đồng. Trong đó, tiền thuê nhà chiếm 1.025 bảng Anh, hóa đơn sinh hoạt khoảng 500 bảng Anh và khoản trả thấu chi là 300 bảng Anh. Sarah vẫn phải làm thêm ít nhất 40 giờ mỗi tháng với công việc biên tập tự do. Khoản thu nhập bổ sung 600 bảng Anh chủ yếu dành cho tiền ăn và chi phí thiết yếu, nên cô chỉ tiết kiệm được khoảng 50 bảng Anh, gần 1,8 triệu đồng.
Sarah không hối tiếc vì đã học tiến sĩ, song cho rằng nhiều sinh viên đang “ảo tưởng” rằng bằng cấp này chắc chắn đem lại một công việc tốt. Theo cô, trong lĩnh vực khoa học, kinh nghiệm thực tế thường được coi trọng hơn thành tích học thuật.
Sau khi nhận thấy các vị trí học thuật thiếu ổn định lâu dài, Sarah chuyển hướng sang doanh nghiệp, nhưng việc thiếu kinh nghiệm lại trở thành rào cản lớn nhất. Cuối cùng, công việc hiện tại đến từ những mối quan hệ cô xây dựng khi học tiến sĩ.
“Cuối cùng thì chính các mối quan hệ đã giúp tôi có được cơ hội bước chân vào ngành”, Sarah thừa nhận. Từ trải nghiệm của mình, cô mong các trường đại học cung cấp nhiều thông tin thực tế hơn về thị trường lao động để sinh viên chuẩn bị từ sớm.
