Theo quy định hiện hành, các nghề, công việc có yếu tố nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm được phân loại theo điều kiện lao động, trong đó nhiều công việc thuộc điều kiện lao động loại IV, V và VI.
Danh mục này là một trong những căn cứ quan trọng để xác định chế độ lao động, nghỉ ngơi, bảo hiểm xã hội và tuổi nghỉ hưu đối với người lao động.
Những nghề nào thuộc nhóm nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm?
Thông tư 11/2020/TT-BLĐTBXH ban hành danh mục nghề, công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm và nghề, công việc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm. Danh mục sau đó được bổ sung bởi Thông tư 19/2023/TT-BLĐTBXH.
Danh mục trải rộng ở nhiều ngành, lĩnh vực như khai thác khoáng sản; cơ khí, luyện kim; hóa chất; vận tải; xây dựng giao thông, kho tàng, bến bãi; điện; thông tin liên lạc và nhiều lĩnh vực sản xuất khác.
Chẳng hạn, trong lĩnh vực khai thác khoáng sản, một số công việc thuộc điều kiện lao động loại VI gồm:
-
Khoan đá bằng búa máy cầm tay trong hầm lò;
-
Khai thác mỏ hầm lò;
-
Sấy, nghiền, trộn, đóng gói vật liệu nổ;
-
Lái máy xúc có dung tích gầu từ 8m³ trở lên;
-
Đội viên cứu hộ mỏ;
-
Khai thác quặng kim loại màu bằng phương pháp hầm lò.
Các công việc này thường phải thực hiện trong điều kiện thiếu ánh sáng, thiếu dưỡng khí, nhiệt độ cao hoặc chịu tác động của bụi, tiếng ồn, rung, hóa chất và các yếu tố nguy hiểm khác.
Nhiều công việc trong cơ khí, luyện kim thuộc nhóm đặc biệt nặng nhọc
Trong lĩnh vực cơ khí, luyện kim, những công việc như làm việc trên đỉnh lò cốc, sửa chữa nóng lò cốc, lái xe rót than trên đỉnh lò cốc, luyện Fero hay đúc thỏi thép cũng nằm trong danh mục.
Đặc điểm chung là người lao động thường xuyên làm việc trong môi trường nhiệt độ cao, tiếp xúc với bụi, khí CO, CO2 hoặc có nguy cơ cháy, bỏng và tai nạn lao động.
Trong ngành hóa chất, danh mục có các công việc như sản xuất, đóng bao hóa chất; nghiền quặng; vận hành lò sản xuất axít sulfuric; vận hành bơm và đóng bình axít...
Lái đầu máy, thợ lặn, bốc xếp cũng có trong danh mục
Ở lĩnh vực vận tải, một số nghề, công việc được xếp vào nhóm nặng nhọc hoặc đặc biệt nặng nhọc gồm sĩ quan máy, thợ máy, thợ điện trên tàu viễn dương; lái xe vận tải chuyên dùng trọng tải từ 60 tấn trở lên; bốc xếp thủ công dưới hầm tàu; lái đầu máy xe lửa...
Trong lĩnh vực xây dựng giao thông và kho bãi, danh mục còn có thợ lặn công trình; quản lý, khai thác đèn biển trên quần đảo Trường Sa; bốc xếp thủ công ở cảng, ga, kho, bến bãi; xây mố, trụ cầu; lao lắp, nâng hạ dầm cầu...
Các nghề sửa chữa, bảo dưỡng cột ăng ten từ 50m trở lên, lắp đặt thiết bị thông tin trên cột cao, sửa chữa cáp ngầm hay giao thông viên vùng cao cũng nằm trong các nhóm điều kiện lao động đặc thù.
Được nghỉ phép năm nhiều hơn
Một trong những quyền lợi đáng chú ý của người làm nghề, công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm là số ngày nghỉ hằng năm.
Theo Điều 113 Bộ luật Lao động 2019, người lao động làm đủ 12 tháng được nghỉ hưởng nguyên lương:
-
14 ngày làm việc/năm nếu làm nghề, công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm;
-
16 ngày làm việc/năm nếu làm nghề, công việc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm.
Trong khi đó, người làm việc trong điều kiện bình thường được nghỉ hằng năm 12 ngày làm việc.
Chế độ ốm đau có thể lên tới 70 ngày mỗi năm
Theo Luật Bảo hiểm xã hội 2024, người lao động làm nghề, công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm hoặc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm được hưởng thời gian nghỉ ốm đau dài hơn so với người làm việc trong điều kiện bình thường.
Cụ thể:
-
Đóng BHXH dưới 15 năm: tối đa 40 ngày/năm;
-
Đóng từ đủ 15 năm đến dưới 30 năm: tối đa 50 ngày/năm;
-
Đóng từ đủ 30 năm trở lên: tối đa 70 ngày/năm.
Thời gian trên được tính theo ngày làm việc, không kể ngày nghỉ lễ, Tết và ngày nghỉ hằng tuần theo quy định.
Có thể được nghỉ hưu sớm tối đa 5 tuổi
Người có thời gian dài làm nghề, công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm còn có thể được nghỉ hưu ở tuổi thấp hơn so với người lao động làm việc trong điều kiện bình thường.
Theo Luật Bảo hiểm xã hội 2024, người lao động có từ đủ 15 năm đóng BHXH bắt buộc và từ đủ 15 năm làm nghề, công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm hoặc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm có thể nghỉ hưu ở tuổi thấp hơn tối đa 5 tuổi so với tuổi nghỉ hưu thông thường.
Trong năm 2026, tuổi nghỉ hưu thấp nhất đối với nhóm này là 56 tuổi 6 tháng với lao động nam và 52 tuổi với lao động nữ, nếu đáp ứng đầy đủ các điều kiện liên quan.
Lao động nữ mang thai được giảm giờ làm hoặc chuyển việc
Theo Bộ luật Lao động, lao động nữ đang làm nghề, công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm khi mang thai và thông báo cho người sử dụng lao động có thể được chuyển sang công việc nhẹ hơn, an toàn hơn hoặc được giảm 1 giờ làm việc mỗi ngày.
Quyền lợi này được áp dụng đến hết thời gian người lao động nuôi con dưới 12 tháng tuổi.
Đối với người lao động cao tuổi, pháp luật cũng hạn chế việc bố trí làm nghề, công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm có ảnh hưởng xấu tới sức khỏe, trừ trường hợp người sử dụng lao động bảo đảm đầy đủ điều kiện làm việc an toàn.
Với người lao động khuyết tật, doanh nghiệp chỉ được bố trí làm các công việc thuộc nhóm này khi người lao động đồng ý sau khi đã được cung cấp đầy đủ thông tin về công việc và các yếu tố nguy hiểm liên quan.
Như vậy, việc xác định đúng nghề, công việc có thuộc danh mục nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm hay không có ý nghĩa trực tiếp đối với quyền lợi về thời giờ làm việc, nghỉ phép, chế độ ốm đau và đặc biệt là điều kiện nghỉ hưu của người lao động.
