Như đã đưa tin, vào khoảng 8h30 ngày 3/6, tại tổ dân phố Dân Chủ, phường Bắc Giang, tỉnh Bắc Ninh xảy ra sự cố trong quá trình thi công xây dựng khiến một căn nhà liền kề bị nứt, nghiêng, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn.
Ngay sau khi nhận được tin báo, lực lượng chức năng phường Bắc Giang có mặt tại hiện trường, căng dây cảnh báo, phong tỏa khu vực nguy hiểm và phân luồng giao thông nhằm bảo đảm an toàn cho người dân.
Qua rà soát ban đầu, ngoài ngôi nhà bị nghiêng, khoảng 10 hộ dân lân cận cũng có nguy cơ bị ảnh hưởng. Phường Bắc Giang đã di dời khẩn cấp các hộ dân trong khu vực nguy hiểm đến nơi an toàn đến khi sự cố được giải quyết triệt để.
Dưới góc độ pháp lý, Luật sư Trần Hữu Thung (Đoàn luật sư Tp.Hà Nội) đã có những phân tích về tình huống này.
Theo luật sư Thung, trong đô thị, một công trình nhà ở riêng lẻ không bao giờ tồn tại biệt lập. Đặc biệt tại các khu dân cư đông đúc, nơi nhà nọ sát nhà kia, một hố móng đào sâu, một biện pháp chống đỡ sơ sài hoặc một đội thi công thiếu kinh nghiệm có thể làm nứt tường, lún nền, nghiêng nhà bên cạnh và đẩy chủ công trình vào vòng xoáy tranh chấp, phải dừng thi công, bồi thường thiệt hại và bị xử phạt hành chính.
Xây nhà là quyền, nhưng bảo đảm an toàn là nghĩa vụ
Từ góc nhìn của chủ công trình đang xây dựng, cần thay đổi tư duy: xây nhà trên đất của mình là quyền, nhưng bảo đảm an toàn cho công trình liền kề là nghĩa vụ pháp lý bắt buộc. Luật Xây dựng 2014 đã đặt ra yêu cầu rất rõ ràng đối với chủ công trình xây dựng là phải “bảo đảm an toàn cho công trình xây dựng, người, thiết bị thi công, công trình ngầm và các công trình liền kề”, đồng thời phải có biện pháp cần thiết để hạn chế thiệt hại về người và tài sản khi xảy ra sự cố mất an toàn theo quy định tại khoản 2 Điều 111.
Quy định này cho thấy chủ công trình không thể viện lý do “đã thuê nhà thầu” hoặc “đội thợ tự làm” để loại trừ hoặc giảm nhẹ trách nhiệm. Khi đào móng, ép cọc, phá dỡ hoặc thi công sát nhà liền kề, rủi ro lún, nứt, nghiêng công trình bên cạnh là rủi ro có thể dự liệu. Vì vậy, trước khi thi công, chủ công trình cần kiểm tra giấy phép xây dựng, hồ sơ thiết kế, biện pháp thi công; tiến hành khảo sát và ghi nhận hiện trạng nhà liền kề; yêu cầu nhà thầu có phương án chống đỡ, che chắn, quan trắc nếu cần thiết. Đây không phải là thủ tục hình thức, mà là “lá chắn pháp lý” đầu tiên nếu có tranh chấp phát sinh.
Gây thiệt hại cho nhà bên cạnh có thể phải bồi thường
Nếu việc thi công gây thiệt hại cho nhà bên cạnh, trách nhiệm bồi thường thiệt hại có thể phát sinh theo quy định tại Điều 584 Bộ luật Dân sự 2015. Cụ thể, nếu có căn cứ xác định việc thi công là nguyên nhân làm nhà liền kề nứt, lún, hư hỏng hoặc mất an toàn, chủ công trình có thể phải bồi thường thiệt hại, bao gồm nhưng không giới hạn bởi các khoản như: chi phí kiểm định, chống đỡ, sửa chữa, di dời tài sản, thuê chỗ ở tạm và các thiệt hại hợp lý khác.
Ngoài ra, chủ nhà còn có thể bị xử phạt vi phạm hành chính theo Nghị định 16/2022/NĐ-CP. Theo đó, mức xử phạt vi phạm đối với hành vi “vi phạm quy định về quản lý chất lượng công trình xây dựng gây lún, nứt hoặc hư hỏng công trình hạ tầng kỹ thuật, công trình lân cận hoặc gây sụp đổ hoặc có nguy cơ gây sụp đổ công trình lân cận nhưng không gây thiệt hại về sức khỏe, tính mạng của người khác” có thể từ 30 đến 40 triệu đồng theo quy định tại Điều 31 Nghị định 16/2022/NĐ-CP.
Khi sự cố xảy ra, chủ công trình cần làm gì?
Khi xảy ra sự cố hoặc có nguy cơ mất an toàn, việc cần làm không phải là tiếp tục thi công để “làm cho xong”. Theo quy định tại Điều 119 Luật Xây dựng 2014 quy định:
"1. Trong quá trình thi công xây dựng, vận hành, khai thác sử dụng công trình nếu phát hiện nguy cơ mất an toàn, nguy cơ xảy ra sự cố công trình ảnh hưởng đến an toàn tính mạng, công trình lân cận và cộng đồng thì chủ đầu tư, nhà thầu thi công xây dựng, chủ quản lý sử dụng công trình, cơ quan nhà nước có thẩm quyền có trách nhiệm sau:
a) Kịp thời yêu cầu dừng thi công, vận hành, khai thác sử dụng công trình và thực hiện các biện pháp để bảo đảm an toàn cho người và tài sản;
b) Thực hiện các biện pháp cần thiết để hạn chế và ngăn ngừa các nguy hiểm có thể xảy ra đối với công trình; thông báo kịp thời cho tổ chức, cá nhân có thẩm quyền có liên quan;
c) Bảo vệ hiện trường, trừ trường hợp phải khắc phục khẩn cấp để ngăn chặn thiệt hại".
Theo đó, chủ công trình xây dựng khi phát hiện phát hiện nhà liền kề bị nứt, lún, nghiêng trong quá trình thi công, chủ công trình cần lập tức dừng các hạng mục có nguy cơ, phối hợp với chính quyền địa phương ghi nhận hiện trạng, mời đơn vị chuyên môn đánh giá nguyên nhân và mức độ an toàn, thực hiện biện pháp chống đỡ khẩn cấp nếu cần, đồng thời làm việc minh bạch với hộ dân bị ảnh hưởng. Cách xử lý chậm trễ, né tránh hoặc tiếp tục thi công có thể làm thiệt hại lan rộng và khiến trách nhiệm pháp lý nặng hơn.
Trong quá trình làm việc với cơ quan chức năng, thương lượng phương án khắc phục, bồi thường với chủ công trình liền kề hoặc xử lý khiếu nại, tranh chấp phát sinh, chủ công trình nên có sự hỗ trợ của luật sư để đánh giá đúng trách nhiệm pháp lý, kiểm soát rủi ro và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.
Phòng ngừa rủi ro phải bắt đầu trước khi đào móng
Cũng theo luật sư Thung, bài học từ các vụ việc nứt nhà do đào móng không nằm ở việc “xử lý sau sự cố”, mà ở phòng ngừa trước khi sự cố xảy ra. Với công trình xây chen, đào móng sâu hoặc sát nhà bên cạnh, chủ công trình nên coi khảo sát hiện trạng, biện pháp thi công an toàn, lựa chọn nhà thầu có năng lực và thỏa thuận rõ trách nhiệm bồi thường yêu cầu bắt buộc. Ngoài ra, chủ công trình xây dựng có thể cân nhắc mua các loại bảo hiểm trong quá trình xây dựng để dự phòng và giảm thiểu rủi ro.
Xây nhà là quyền chính đáng, nhưng quyền đó phải được thực hiện trong giới hạn an toàn của cộng đồng. Với công trình xây chen, đào móng sâu hoặc sát nhà liền kề, việc kiểm soát rủi ro ngay từ đầu không chỉ bảo vệ nhà bên cạnh, mà còn bảo vệ chính chủ công trình khỏi tranh chấp, chi phí bồi thường và trách nhiệm pháp lý có thể phát sinh.
