Sáng 20/8, tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ nhất, Đại tướng Lương Tam Quang, Bộ trưởng Bộ Công an, trình Quốc hội hồ sơ dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi). Một trong những điểm đáng chú ý là đề xuất tiếp tục giảm phạm vi áp dụng hình phạt tử hình, chỉ duy trì mức án này đối với 4 tội danh.
Theo dự thảo, Bộ luật Hình sự sửa đổi gồm 3 phần, 25 chương và 415 điều. So với quy định hiện hành, dự thảo dự kiến bãi bỏ 8 điều, bổ sung 14 điều, sửa đổi 301 điều và giữ nguyên 100 điều.
Về hình phạt tử hình, dự thảo đề xuất loại bỏ mức án này đối với 6 tội danh, đồng thời chỉ giữ lại đối với 4 tội gồm: Phản bội Tổ quốc, Giết người, Khủng bố và Sản xuất trái phép chất ma túy.
Bên cạnh đó, dự thảo cũng đề xuất bỏ hình phạt cấm huy động vốn đối với pháp nhân thương mại phạm tội. Chính phủ đồng thời đề nghị điều chỉnh theo hướng tăng khoảng gấp đôi mức phạt tiền cũng như các mức định lượng về tiền trong cấu thành tội phạm và khung hình phạt.
Phạm vi áp dụng hình phạt cải tạo không giam giữ tại khung cơ bản cũng được mở rộng thêm đối với 10 tội danh. Một điểm mới khác là dự thảo bổ sung nhóm quy định về tội phạm có tổ chức, trong đó có tội thành lập hoặc tham gia nhóm tội phạm có tổ chức.
Dự án luật cũng bổ sung 9 tội danh mới, đồng thời cập nhật thêm một số hành vi vào cấu thành của các tội danh đang có hiệu lực. Một số tội danh được đề xuất bỏ, hợp nhất hoặc tách nhằm bảo đảm hệ thống pháp luật tinh gọn, thống nhất, đồng thời phân hóa rõ hơn trách nhiệm hình sự theo tính chất, vai trò và mức độ nguy hiểm của hành vi.
Theo Bộ trưởng Lương Tam Quang, dự thảo còn mở rộng các trường hợp được loại trừ trách nhiệm hình sự trong hoạt động nghiên cứu, thử nghiệm và ứng dụng công nghệ mới. Chính sách này cũng được đề xuất áp dụng với các hoạt động thử nghiệm có kiểm soát về công nghệ, quy trình, sản phẩm, dịch vụ và mô hình kinh doanh mới phục vụ đổi mới sáng tạo.
Phạm vi loại trừ trách nhiệm hình sự trong quá trình thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, an ninh và đấu tranh phòng, chống tội phạm của lực lượng vũ trang cũng được đề xuất mở rộng. Bộ trưởng Bộ Công an cho rằng do dự án luật có nội dung phức tạp và tác động trực tiếp đến các quyền cơ bản của con người, cần ban hành Nghị quyết của Quốc hội về thi hành Bộ luật sau khi được thông qua, nhằm bảo đảm việc áp dụng thống nhất.
Theo đề xuất của Chính phủ, Quốc hội sẽ thảo luận, cho ý kiến về dự án tại Kỳ họp không thường lệ thứ nhất và dự kiến thông qua tại Kỳ họp thứ 2 vào tháng 10. Nếu được thông qua, Bộ luật dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/3/2027. Trình bày báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết cơ quan thẩm tra đồng tình với sự cần thiết phải sửa đổi toàn diện Bộ luật Hình sự.
Ủy ban cũng thống nhất với đề xuất bổ sung quy định tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự và miễn trách nhiệm hình sự đối với một số hành vi vi phạm gây thiệt hại kinh tế nhưng được thực hiện nhằm phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh, không có yếu tố tham nhũng và mang lại hiệu quả cho địa phương, đất nước.
Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra đề nghị rà soát kỹ các lĩnh vực liên quan để xác định cụ thể những tội danh được áp dụng chính sách này. Chính sách khoan hồng không nên áp dụng đại trà và phải ngăn ngừa nguy cơ lợi dụng quy định mới để hợp thức hóa các sai phạm kinh tế.
Đối với hình phạt tử hình, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đồng tình với định hướng tiếp tục thu hẹp phạm vi áp dụng. Tuy nhiên, một số ý kiến đề nghị cân nhắc kỹ việc bỏ án tử hình đối với các tội Mua bán trái phép chất ma túy, Hiếp dâm người dưới 16 tuổi, Chống loài người và Tội phạm chiến tranh.
Theo ông Phan Chí Hiếu, việc xem xét cần được đặt trong tương quan với mức độ nguy hiểm của từng loại tội phạm, đồng thời đánh giá tác động đến hiệu quả răn đe, phòng ngừa và đấu tranh với những hành vi đặc biệt nghiêm trọng.
