Tại Östermalm, khu dân cư đắt đỏ bậc nhất thủ đô Stockholm, hình ảnh những chiếc du thuyền neo đậu dọc bến cảng hay các cửa hàng thời trang cao cấp trên đại lộ Strandvägen không hề hiếm. Tuy nhiên, trái ngược với vẻ ngoài giàu có đó, người dân nơi đây hiếm khi nhắc đến tiền bạc, mức lương hay tài sản cá nhân trong các cuộc trò chuyện thường ngày.
Theo Lola Akinmade Åkerström, tác giả chuyên viết về văn hóa Bắc Âu, tiền bạc là một chủ đề nhạy cảm tại Thụy Điển. Bà cho biết việc khoe khoang sự giàu có hoặc hỏi về thu nhập của người khác đều bị xem là cấm kỵ. Nhiều người thậm chí cảm thấy thoải mái hơn khi chia sẻ về đời sống cá nhân thay vì tình hình tài chính.
Nguồn gốc của lối sống kín tiếng này được cho là xuất phát từ Jantelagen, còn gọi là Luật Jante, một khái niệm xuất hiện trong tiểu thuyết của nhà văn Aksel Sandemose xuất bản năm 1933. Tư tưởng cốt lõi của quy tắc này là không ai nên cho rằng mình đặc biệt hay giỏi hơn người khác. Trong nhiều thế kỷ, triết lý này đã tồn tại trong các cộng đồng nông thôn Bắc Âu như một cách duy trì sự bình đẳng xã hội.
Song song với đó là Lagom, một triết lý sống đặc trưng khác của người Thụy Điển, mang ý nghĩa “vừa đủ”. Lagom định hướng cách con người làm việc và tiêu dùng ở mức cân bằng, không dư thừa cũng không thiếu hụt. Trong bối cảnh đó, việc phô trương vật chất bị coi là phá vỡ cả sự khiêm tốn của Jantelagen lẫn tinh thần điều độ của Lagom.
Chính vì vậy, sự kín đáo của người Thụy Điển đôi khi khiến du khách hiểu lầm về mức sống thực tế của họ. Theo dữ liệu của Quỹ Tiền tệ Quốc tế năm 2024, GDP bình quân đầu người của Thụy Điển đạt 57.125 USD. Quốc gia này cũng đứng thứ 4 trên thế giới về Chỉ số Hạnh phúc.
Không cần siêu xe hay hàng hiệu để khẳng định vị thế, người Thụy Điển sống trong một hệ thống phúc lợi xã hội phát triển, nơi y tế và giáo dục đều ở mức cao. Quốc gia Bắc Âu này còn được ví như “Thung lũng Silicon của châu Âu”, với nhiều tập đoàn lớn như IKEA, H&M, Spotify hay Skype.
Theo thống kê của Forbes, Thụy Điển có hơn 40 tỷ phú USD trong tổng dân số khoảng 10 triệu người. Trung bình mỗi một triệu dân có khoảng 4 tỷ phú, cao gấp đôi so với Mỹ. Tuy nhiên, những người giàu có tại đây vẫn duy trì lối sống giản dị, tự đi siêu thị, đạp xe đi làm và mặc trang phục không in logo. Họ coi việc phô diễn tài sản là thiếu tinh tế.
Dù vậy, trong bối cảnh mạng xã hội phát triển, những quy tắc này đang dần có dấu hiệu thay đổi. Nicole Falciani, một người hoạt động trên mạng xã hội tại Stockholm, thường xuyên công khai thu nhập từ các chiến dịch quảng cáo. Cô cho rằng nếu làm việc và đạt được kết quả, mỗi người đều có quyền tự hào về thành quả của mình. Theo cô, Jantelagen có thể đang kìm hãm sự sáng tạo và hạn chế những cuộc thảo luận cởi mở về tài chính.
Phó giáo sư Cornelius Cappelen, Đại học Bergen, nhận định mạng xã hội đã biến việc thể hiện lối sống thành một giá trị mới, đôi khi đối lập với truyền thống khiêm tốn trước đây. Tuy nhiên, ông cho rằng với phần lớn người dân Thụy Điển, sự khiêm nhường vẫn là nền tảng quan trọng trong đời sống xã hội.
Natalia Irribara, một người Chile đang sinh sống tại Stockholm, cho biết sự khác biệt văn hóa là điều dễ nhận thấy. Tại quê hương cô, thành công thường đi kèm với sự phô trương, trong khi ở Thụy Điển, sự khiêm tốn khiến giá trị vật chất trở nên nhẹ nhàng hơn. Cô chia sẻ rằng môi trường này giúp con người không cảm thấy áp lực phải chạy theo người khác.
