Bản án chung thân
Bước qua cánh cửa trại giam, nhiều người thoát được lao lý nhưng lại gục ngã trước “bản án” của sự kỳ thị xã hội. Theo Công an tỉnh Tuyên Quang, để ngăn họ trượt dài về vết xe đổ, Công an xã Hữu Sản, nay là Liên Hiệp (Tuyên Quang) đã lấy sự bao dung làm điểm tựa, lấy dân vận làm chìa khóa mở lối về nẻo thiện.
Ngược dòng thời gian về 37 năm trước (năm 1989), cả thôn Đoàn Kết, xã Liên Hiệp rúng động. Không ai tin vào tai mình khi nghe tin ông Đặng Hà Vẻ vướng vòng lao lý. Sự bàng hoàng ấy đến từ một nghịch lý quá đỗi xót xa. Ông Vẻ không phải là kẻ lưu manh giang hồ bệ rạc. Ông là một công dân gương mẫu và hơn thế, ông là một cựu chiến binh đỏ ngực chiến công.
Thanh xuân của ông Đặng Hà Vẻ được tôi luyện trong mưa bom, bão đạn của cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc.
Trớ trêu thay, định mệnh lại rẽ sang một lối đi nghiệt ngã. Đối mặt với sự tấn công hung hãn của người hàng xóm say rượu, ông buộc phải tự vệ. Nhưng phản xạ sinh tồn của một người lính thời chiến vô tình trở thành vũ khí đoạt mạng khiến một người chết, một người bị thương.
Dù có nhiều tình tiết giảm nhẹ, dù trải qua hai lần kháng cáo, nhưng pháp luật luôn thượng tôn và nghiêm minh. Ông Vẻ phải trả giá bằng bản án chung thân. Từ một người hùng từng vào sinh ra tử bảo vệ biên cương Tổ quốc, ông bỗng chốc trở thành phạm nhân mang trọng tội.
Những năm tháng tại trại giam Hạ Hòa (Phú Thọ) là chuỗi ngày giằng xé tận cùng đối với tâm hồn người cựu binh.
Ngày ông bước chân vào song sắt, con gái lớn mới 5 tuổi, con trai thứ lên 3 và con gái út còn chưa kịp chào đời. Bi kịch đẩy lên đỉnh điểm vào năm 1994, sau 5 năm thụ án, ông nhận tin sét đánh: Cô con gái đầu lòng vĩnh viễn ra đi vì bạo bệnh; người vợ tào khang ở quê nhà cũng suy sụp đến mức thập tử nhất sinh.
Nỗi đau chồng chất tưởng chừng sẽ đánh gục ý chí, biến người đàn ông ấy thành kẻ bất mãn và oán hận cuộc đời. Nhưng không, chính bản lĩnh “Bộ đội Cụ Hồ” và mầm thiện nguyên sơ đã níu giữ ông lại, biến dòng nước mắt sám hối thành động lực cải tạo xuất sắc.
Tái sinh cuộc đời
Ngày 2/9/2005, sau 16 năm thụ án, ông vinh dự nhận quyết định đặc xá của Chủ tịch nước, chính thức mở ra cánh cửa tái sinh cuộc đời.
Trở về quê hương sau 16 năm chấp hành án, ông Đặng Hà Vẻ mang theo khát vọng hoàn lương mãnh liệt nhưng cũng đối diện với nỗi lo thường trực: Liệu cộng đồng có chấp nhận một người từng mang trọng án?.
Hiểu rõ rào cản lớn nhất của người hoàn lương không chỉ là cuộc sống mưu sinh mà còn là mặc cảm và sự kỳ thị, Công an xã Liên Hiệp đã chọn một cách tiếp cận khác. Thay vì chỉ quản lý bằng các biện pháp hành chính, họ chủ động đến với ông bằng sự gần gũi, chân thành và tôn trọng.
Ông Vẻ nhớ lại: “Các anh Công an không mặc sắc phục, đến nhà uống bát nước chè xanh, hỏi chuyện sức khỏe, chuyện gia đình, chuyện đứa con út từ khi sinh ra chưa từng biết mặt cha. Chính sự chân thành ấy khiến tôi cảm thấy mình vẫn được tin tưởng, vẫn còn cơ hội để làm lại”.
Từ sự cảm hóa ban đầu, Công an xã tiếp tục tham mưu cấp ủy, chính quyền địa phương hỗ trợ ông hoàn thiện các thủ tục pháp lý, khôi phục quyền công dân, đồng thời động viên gia đình trở thành chỗ dựa để ông tái hòa nhập cộng đồng.
Bằng nhãn quan nghiệp vụ sắc bén, Công an xã Liên Hiệp không chỉ nhìn thấy một người hướng thiện, mà còn nhận ra một “thủ lĩnh” tiềm năng ở ông Vẻ. Đó là sự hội tụ giữa bản lĩnh người lính, sự thấu cảm sâu sắc của người từng chạm đáy nỗi đau và uy tín từ chính nỗ lực phục thiện.
Năm 2018, mô hình “Giúp người lầm lỗi, đổi mới tư duy” (hay còn gọi Tổ hoàn lương) chính thức ra đời, do ông Vẻ làm “nhạc trưởng”.
Dưới sự hướng dẫn nghiệp vụ của Công an xã, ông Vẻ đã quy tụ được 7 thành viên có tiền án, tiền sự – những mảnh ghép phản ánh các góc khuất khác nhau của xã hội.
Thiếu tá Nguyễn Hưng, Trưởng Công an xã Liên Hiệp cho biết: “Từ những cá nhân từng bị xem là đối tượng cần giám sát, mô hình đã tôi luyện họ thành “đối tác an ninh”, những cánh tay nối dài đắc lực của lực lượng Công an trong phong trào toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc.
Họ thường xuyên phối hợp cùng lực lượng Công an nắm bắt tình hình, tuyên truyền pháp luật, vận động người dân chấp hành quy định và kịp thời phát hiện những nguy cơ phát sinh ngay từ cơ sở. Qua đó, góp phần kiến tạo vành đai an ninh khép kín bảo vệ bình yên thôn xóm, chủ động phòng ngừa tội phạm từ sớm, từ xa”.
Là Tổ trưởng, ông Đặng Hà Vẻ trở thành tấm gương tiêu biểu của hành trình ấy. Từ những đồi tạp, giá trị kinh tế thấp, ông là người đầu tiên ở Liên Hiệp chuyển sang trồng 5 ha rừng keo nguyên liệu, mỗi chu kỳ khai thác mang lại nguồn thu từ 500–700 triệu đồng.
Ông còn phát triển mô hình lúa nếp cái hoa vàng kết hợp nuôi cá chép ruộng, đồng thời sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm làm giàu cho bà con.
Từ cách làm tiên phong của ông, phong trào trồng rừng sản xuất phát triển mạnh, được cấp ủy địa phương cụ thể hóa bằng nghị quyết chuyên đề về phát triển kinh tế rừng bền vững và thành công xây dựng sản phẩm OCOP gạo nếp cái Hoa vàng.
Cơ ngơi khang trang bạc tỷ của gia đình ông hôm nay không chỉ là thành quả của lao động, mà còn là minh chứng cho sức mạnh của sự phục thiện. Đặc biệt, những đứa con của ông từng lớn lên trong mặc cảm vì cha vướng vòng lao lý đều theo học chuyên nghiệp và có việc làm ổn định sau khi ra trường.
Theo Công an tỉnh Tuyên Quang, sự chuyển hóa mạnh mẽ của Tổ hoàn lương đã tự thân phá vỡ bức tường định kiến từng tồn tại nhiều năm trong cộng đồng. Không chỉ cộng đồng mở lòng, chính những người từng lầm lỗi cũng tìm lại niềm tin vào bản thân.
Từ một địa bàn từng tiềm ẩn nhiều nguy cơ mất an ninh, trật tự, Liên Hiệp nhiều năm liền giữ vững tiêu chí an toàn về an ninh trật tự trong xây dựng nông thôn mới.
Đằng sau những cánh rừng keo xanh ngút ngàn, đằng sau sự bình yên của xóm làng mỗi đêm về, là mồ hôi và tư duy đổi mới của những người lính mặc sắc phục. Họ đang ngày đêm lặng lẽ thắp lên ngọn lửa của lòng vị tha, giúp những mảnh đời tăm tối viết lại thanh xuân rực rỡ phía bên ngoài song sắt.
