Sau hơn 4 năm nghiên cứu công phu, nhóm chuyên gia của Đại học Thiên Tân (Trung Quốc) đã lần đầu tiên hệ thống hóa và giải mã một trong những bí ẩn ít được biết đến trên Vạn Lý Trường Thành: các “cửa bí mật” ẩn mình trong cấu trúc công trình phòng thủ khổng lồ này.
Theo Dân trí, kết quả nghiên cứu ghi nhận hơn 130 di tích cửa ẩn được phân bố tại 10 tỉnh, khu vực, mở ra góc nhìn mới về một hệ thống lối đi từng tồn tại suốt nhiều thế kỷ nhưng ít được ghi chép đầy đủ trong sử liệu.
Theo nhóm nghiên cứu, đúng như tên gọi, những “cửa bí mật” này là các lối đi được thiết kế kín đáo ngay trong thân tường thành. Chúng thường có kích thước nhỏ, thấp, có nơi chỉ đủ cho một người lách qua.
Tuy nhiên, cũng có những cửa được xây dựng rộng hơn để phục vụ việc di chuyển của ngựa hoặc lực lượng tuần tra. Điểm chung của các cửa này là được bố trí một cách có chủ đích, gắn liền với địa hình hiểm trở, nhằm đảm bảo tính bí mật và khả năng linh hoạt trong hoạt động quân sự.
Các nhà nghiên cứu cho biết, hệ thống cửa ẩn này chủ yếu phục vụ mục đích quân sự như trinh sát, vận chuyển tin tức, tập kích bất ngờ vào đối phương hoặc rút lui chiến thuật trong các tình huống nguy cấp.
Trong một số giai đoạn lịch sử, đặc biệt là dưới thời nhà Minh, các cửa này còn được sử dụng cho hoạt động kiểm soát biên giới và giao thương quy mô nhỏ giữa các khu vực.
Đáng chú ý, lực lượng trinh sát tinh nhuệ thời bấy giờ mang tên “Dạ Bất Thu” (Yebushou) – nghĩa là “đi đêm không về”, được cho là những người thường xuyên sử dụng các lối đi này trong các nhiệm vụ đặc biệt.
Họ được xem như lực lượng đặc nhiệm thời cổ đại, chuyên thu thập thông tin, thâm nhập khu vực đối phương và thực hiện các cuộc đột kích bí mật. Việc ra vào các “cửa bí mật” thường đi kèm những quy tắc nghiêm ngặt và ám hiệu riêng, nhằm đảm bảo tuyệt đối an toàn và giữ bí mật chiến thuật.
Để xác định quy mô và mức độ phân bố của hệ thống này, nhóm nghiên cứu đã tiến hành đối chiếu nhiều bản đồ cổ kết hợp với khảo sát thực địa. Họ xác định được ít nhất 220 vị trí có dấu hiệu liên quan đến các cửa ẩn
Đồng thời, bằng việc sử dụng máy bay không người lái và công nghệ số hóa hiện đại, nhóm đã ghi lại hình ảnh của hơn 90% các đoạn Vạn Lý Trường Thành thời nhà Minh, thu thập hơn 2 triệu bức ảnh phục vụ phân tích.
Từ nguồn dữ liệu khổng lồ này, các nhà khoa học đã xây dựng một nền tảng mô phỏng 3D toàn cảnh với độ chính xác cao, lần đầu tiên cho phép tái hiện tương đối đầy đủ cấu trúc của hệ thống Vạn Lý Trường Thành.
Không chỉ xác định được hơn 130 di tích cửa ẩn ngoài thực địa, nhóm nghiên cứu còn tiến hành phân loại, hệ thống hóa và xây dựng “gia phả” cho từng loại cửa, dựa trên đặc điểm kiến trúc, vị trí địa lý và chức năng sử dụng.
Theo phân tích, các cửa bí mật không chỉ đơn thuần là công trình phục vụ chiến tranh mà còn phản ánh tư duy thiết kế linh hoạt của người xưa. Mỗi cửa có kích thước và cấu trúc khác nhau, được điều chỉnh phù hợp với địa hình, từ vùng núi cao hiểm trở đến khu vực bằng phẳng.
Một số cửa được ngụy trang cực kỳ tinh vi, mặt ngoài xây kín bằng gạch đá giống hệt phần tường xung quanh, khiến rất khó phát hiện bằng mắt thường. Bên trong lại là không gian rỗng, đủ để binh sĩ ẩn nấp và bất ngờ xuất kích khi cần thiết.
Đặc biệt, các tài liệu cổ cho thấy khái niệm “cửa đột kích” đã xuất hiện từ hơn 2.000 năm trước, nhưng phải đến năm 2019, các nhà khảo cổ mới lần đầu phát hiện được tàn tích cụ thể tại khu vực Tần Hoàng Đảo (tỉnh Hà Bắc). Những phát hiện mới lần này đã giúp củng cố thêm bằng chứng về sự tồn tại có hệ thống của loại công trình đặc biệt này.
Bên cạnh chức năng quân sự, một số “cửa bí mật” còn được sử dụng cho các hoạt động dân sinh như buôn bán nhỏ lẻ qua biên giới, đi lại canh tác hoặc chăn thả gia súc của người dân sống gần khu vực tường thành.
Điều này cho thấy Vạn Lý Trường Thành không chỉ là một công trình phòng thủ quân sự đơn thuần, mà còn đóng vai trò như một không gian giao thoa, kết nối giữa các cộng đồng cư dân trong lịch sử.
Các chuyên gia đánh giá, phát hiện này giúp mở rộng cách nhìn về Vạn Lý Trường Thành – từ một biểu tượng phòng thủ mang tính biểu tượng sang một hệ thống hạ tầng đa chức năng, linh hoạt và thích ứng cao với bối cảnh xã hội từng thời kỳ.
Ông Trương Ngọc Khôn, chuyên gia nghiên cứu hệ thống phòng thủ tại Đại học Thiên Tân, nhận định rằng những “cánh cửa bí mật” phản ánh rõ tư duy chiến lược linh hoạt của người xưa, khi biết kết hợp giữa phòng thủ nghiêm ngặt và khả năng mở rộng giao lưu, thích ứng với thực tế.
Trong khi đó, nhà nghiên cứu Lý Triết cho rằng đây không chỉ là những cấu trúc kiến trúc đơn thuần mà còn là “kết tinh trí tuệ cổ nhân”, chứa đựng nhiều giá trị lịch sử, quân sự và văn hóa chưa được khai thác đầy đủ.
Trong thời gian tới, nhóm nghiên cứu dự kiến tiếp tục ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và mô hình hóa 3D để tái hiện toàn diện hơn diện mạo Vạn Lý Trường Thành, đồng thời giải mã sâu hơn những bí ẩn vẫn còn ẩn giấu phía sau các “cánh cửa” tưởng chừng vô hình này.
Vạn Lý Trường Thành có tổng chiều dài khoảng 21.196 km, được xây dựng qua nhiều triều đại, bắt đầu từ thế kỷ thứ VII TCN và kéo dài đến thế kỷ XVII SCN, điều đó có nghĩa lịch sử Vạn Lý Trường Thành đã tồn tại hơn 2.500 năm.
Tòa “Pháo Đài” hiện nay đi qua 15 tỉnh, thành phố và khu tự trị của Trung Quốc, bao gồm Hà Bắc, Thiểm Tây, Sơn Tây, Nội Mông và nhiều nơi khác. Đây cũng được xem là công trình quân sự lớn nhất và dài nhất thế giới, được UNESCO công nhận là Di sản Thế giới vào năm 1987. Đồng thời là một trong bảy kỳ quan thế giới mới, là địa điểm du lịch Trung Quốc thu hút hàng triệu du khách mỗi năm.
