Ngày nay, cà phê được biết đến là thức uống giúp tỉnh táo và tăng sự tập trung. Tuy nhiên, trong lịch sử y học, khi các loại thuốc hiện đại còn hạn chế, cà phê từng được sử dụng như một biện pháp hỗ trợ điều trị nhiều tình trạng sức khỏe, từ ngộ độc morphin đến hen suyễn.
Theo các tài liệu y học cổ, cà phê được xếp vào nhóm thực phẩm có tác dụng dược lý nhờ khả năng kích thích hệ thần kinh và tuần hoàn. Loại đồ uống này tạo cảm giác hưng phấn, tỉnh táo và tăng năng lượng, nhưng không gây trạng thái suy giảm tinh thần như sau khi sử dụng rượu.
Hoạt chất trong cà phê có thể làm tăng nhịp tim, giảm cảm giác mệt mỏi và giúp cơ thể duy trì sức bền trong các hoạt động kéo dài. Nhờ tác dụng chống buồn ngủ, cà phê từng được sử dụng để hỗ trợ xử lý các trường hợp ngộ độc do thuốc an thần hoặc các chất gây ngủ.
Không chỉ vậy, trong quá khứ, cà phê còn được xem là thức uống phù hợp để giúp người bị kiệt sức vì đói hoặc hạ thân nhiệt phục hồi tỉnh táo. Các tài liệu thời đó cho rằng sử dụng rượu trong những tình huống này có thể làm tình trạng trở nên nghiêm trọng hơn, trong khi cà phê giúp cải thiện sự tỉnh táo và giảm trạng thái lơ mơ.
Nhiều ghi chép cũng cho thấy cà phê từng được sử dụng như một biện pháp hỗ trợ trong các trường hợp ngộ độc thuốc phiện hoặc morphin nhờ khả năng kích thích hệ thần kinh trung ương.
Lịch sử sử dụng cà phê bắt nguồn từ thế giới Arab, nơi loại đồ uống này ban đầu không chỉ phục vụ nhu cầu thưởng thức mà còn được xem là một phương thuốc. Các tu sĩ Hồi giáo tại Mecca và Medina thường uống cà phê để chống buồn ngủ, duy trì sự tỉnh táo trong quá trình cầu nguyện và học tập.
Chính tác dụng kích thích này đã giúp cà phê nhanh chóng trở nên phổ biến. Người xưa tin rằng thức uống này có thể "làm sạch máu", hỗ trợ hoạt động của hệ tiêu hóa và cải thiện tinh thần. Một số tài liệu y học cổ cũng ghi nhận cà phê từng được dùng để hỗ trợ điều trị hen suyễn co thắt, ho gà và một số bệnh đường tiêu hóa ở trẻ em. Ngoài ra, loại đồ uống này còn được xem là có vai trò phòng ngừa một số bệnh truyền nhiễm theo quan niệm y học của thời kỳ đó.
Trong nhiều trường hợp rối loạn thần kinh hoặc các cơn kích động chưa xác định rõ nguyên nhân, cà phê cũng được các thầy thuốc thời xưa sử dụng như một biện pháp hỗ trợ nhằm cải thiện sự tỉnh táo cho người bệnh. Mặc dù nhiều quan niệm về công dụng chữa bệnh của cà phê ngày nay đã được đánh giá lại dưới góc độ y học hiện đại, các nghiên cứu vẫn cho thấy đồ uống này có khả năng cải thiện sự tỉnh táo, tăng mức độ tập trung và hỗ trợ hoạt động của hệ thần kinh khi sử dụng với lượng phù hợp.
