Phổi hoạt động liên tục để đưa oxy vào cơ thể và đào thải khí carbon dioxide. Vì phải thường xuyên tiếp xúc với không khí bên ngoài, cơ quan này đặc biệt nhạy cảm trước khói thuốc, ô nhiễm và các yếu tố gây viêm.
Bên cạnh việc hạn chế khói thuốc hay giữ môi trường sống sạch sẽ, lựa chọn đồ uống hằng ngày cũng là một yếu tố đáng quan tâm. Một số nghiên cứu đã ghi nhận mối liên hệ giữa việc tiêu thụ thường xuyên một số loại đồ uống với nguy cơ mắc các vấn đề hô hấp.
1. Rượu bia: tác động đến cả hệ miễn dịch của đường hô hấp
Rượu bia là nhóm đồ uống có bằng chứng đáng chú ý nhất về những ảnh hưởng bất lợi đối với phổi.
Ethanol có thể làm suy yếu hàng rào bảo vệ của đường hô hấp, ảnh hưởng đến hoạt động miễn dịch và khả năng tự làm sạch của phổi. Khi cơ chế bảo vệ này bị suy giảm, cơ thể có thể dễ bị tổn thương hơn trước các tác nhân gây bệnh.
Một nghiên cứu tổng hợp 17 công trình quan sát với 177.674 người do Đại học Nottingham (Anh) thực hiện, đăng trên tạp chí CHEST, cho thấy những người uống nhiều rượu bia có nguy cơ mắc hội chứng suy hô hấp cấp (ARDS) cao hơn 89% so với nhóm uống ít.
Ở những người từng lạm dụng rượu, nguy cơ này được ghi nhận ở mức khoảng 90%.
ARDS là tình trạng phổi bị tổn thương nghiêm trọng, khiến dịch tích tụ trong phế nang và cản trở quá trình cung cấp oxy cho cơ thể. Đây là một biến chứng có thể đe dọa tính mạng.
Vì vậy, nếu muốn giảm bớt gánh nặng cho hệ hô hấp, hạn chế rượu bia vẫn là một trong những lựa chọn đáng ưu tiên.
2. Nước ép trái cây: "healthy" nhưng không nên uống vô hạn
Một ly nước ép thường tạo cảm giác rất lành mạnh, đặc biệt khi được làm từ trái cây tươi. Tuy nhiên, vấn đề nằm ở lượng đường tự do và việc phần lớn chất xơ của trái cây đã bị loại bỏ trong quá trình ép.
Điều này khiến nước ép dễ được tiêu thụ với lượng lớn hơn nhiều so với việc ăn nguyên quả.
Một nghiên cứu theo dõi 2.406 trẻ em tại Hà Lan trong khuôn khổ PIAMA, được công bố trên European Journal of Clinical Nutrition, cho thấy nhóm uống từ 10 cốc nước ép trái cây 100% mỗi tuần có nguy cơ mắc hen suyễn cao gấp 2,09 lần so với nhóm uống dưới 4 cốc mỗi tuần.
Kết quả này không đồng nghĩa với việc một ly nước ép sẽ làm tổn thương phổi. Điều đáng lưu ý nằm ở tần suất và lượng tiêu thụ.
Nếu muốn bổ sung vitamin từ trái cây, ăn trực tiếp cả quả thường là lựa chọn có lợi hơn nhờ giữ được lượng chất xơ tự nhiên.
3. Sữa nguyên kem: đừng vội đánh đồng "giàu dinh dưỡng" với "càng uống càng tốt"
Sữa cung cấp nhiều dưỡng chất cần thiết, nhưng loại sữa và lượng sử dụng cũng là vấn đề cần cân nhắc.
Một nghiên cứu đoàn hệ tiền cứu trên 101.709 người trưởng thành tại Mỹ thuộc thử nghiệm PLCO, được đăng trên Clinical Nutrition, ghi nhận nhóm thường xuyên sử dụng sữa nguyên kem có nguy cơ mắc ung thư phổi cao hơn 24% so với nhóm ưu tiên sữa tách béo có hàm lượng chất béo dưới 0,5%.
Tuy nhiên, đây là mối liên quan được quan sát trong nghiên cứu, không có nghĩa sữa nguyên kem đã được chứng minh là nguyên nhân trực tiếp gây ung thư phổi. Đáng chú ý, tổng lượng sữa tiêu thụ nói chung không cho thấy mối liên quan có ý nghĩa thống kê.
Do đó, thay vì loại bỏ hoàn toàn sữa khỏi chế độ ăn, điều hợp lý hơn là cân đối lượng chất béo bão hòa và lựa chọn loại sữa phù hợp với nhu cầu dinh dưỡng cá nhân.
4. Nước ngọt có ga và nước tăng lực: càng uống như nước lọc càng đáng lo
Đây là nhóm đồ uống dễ trở thành thói quen bởi vị ngọt, khả năng giải khát và sự tiện lợi.
Nước ngọt có ga thường chứa lượng đường cao. Khi sử dụng thường xuyên, lượng đường dư thừa có thể góp phần thúc đẩy tình trạng viêm và nhiều vấn đề chuyển hóa, từ đó ảnh hưởng gián tiếp đến sức khỏe hô hấp.
Một phân tích tổng hợp trên BMJ Open, sử dụng dữ liệu của 468.836 người, ghi nhận mối liên hệ giữa việc tiêu thụ nước ngọt thường xuyên và nguy cơ hen suyễn. Theo kết quả được báo cáo, nguy cơ mắc hen ở người trưởng thành uống nhiều nước ngọt cao hơn 1,37 lần, trong khi con số này ở trẻ em là 1,14 lần so với nhóm sử dụng ít hơn.
Nước tăng lực còn có thêm caffeine và các chất kích thích bên cạnh lượng đường cao. Vì thế, việc sử dụng thường xuyên để thay thế nước lọc không phải thói quen được khuyến khích.
Muốn phổi "dễ thở" hơn, hãy bắt đầu từ những thứ đơn giản
Không có một loại đồ uống thần kỳ nào có thể "làm sạch" phổi. Cách thiết thực hơn là giảm những yếu tố có thể gây hại và duy trì lối sống hỗ trợ sức khỏe hô hấp.
Bạn có thể ưu tiên:
- Uống khoảng 1,5 - 2 lít nước lọc mỗi ngày, tùy nhu cầu cơ thể, thời tiết và mức độ vận động.
- Ăn đa dạng rau xanh, cà chua, táo và các loại quả mọng để bổ sung chất chống oxy hóa.
- Duy trì vận động như đi bộ nhanh, bơi hoặc yoga kết hợp các bài tập hít thở.
- Hạn chế tiếp xúc với khói thuốc, kể cả hút thuốc chủ động và hít khói thuốc thụ động.
- Giữ không gian sống thông thoáng, giảm bụi và các chất ô nhiễm trong nhà.
- Ngủ đủ giấc và duy trì thói quen sinh hoạt điều độ.
- Khám sức khỏe định kỳ, đặc biệt khi xuất hiện các triệu chứng hô hấp kéo dài.
Điểm quan trọng nhất không nằm ở việc phải "kiêng sạch" mọi thứ. Với phần lớn các loại đồ uống kể trên, lượng dùng và tần suất sử dụng mới là điều cần đặc biệt chú ý. Nếu đang có bệnh hô hấp hoặc xuất hiện triệu chứng bất thường kéo dài, nên trao đổi trực tiếp với bác sĩ thay vì tự điều chỉnh chế độ ăn uống để điều trị.
