Quất là loại quả thường được nhiều người mua về chơi Tết và đặt lên bàn thờ thắp hương. Quất Tết đa số có quả căng tròn, màu sắc bắt mắt vì thế sau khi chơi Tết xong không ít người dùng quả để làm gia vị chấm, pha nước uống hoặc ngâm siro trị ho. Tuy nhiên, dưới góc nhìn sức khỏe, các chuyên gia cảnh báo việc làm này cực kỳ nguy hiểm, vì những quả quất căng mọng kia chưa chắc đã an toàn.
PGS.TS Nguyễn Duy Thịnh (Chuyên gia về Công nghệ thực phẩm) cho biết, các loại quất cảnh, không rõ nguồn gốc nếu dùng làm thuốc, thực phẩm hoặc ăn trực tiếp sẽ ảnh hưởng rất lớn với sức khỏe. Thực tế, để quất chín đều, có mẫu mã đẹp các nhà vườn sẽ dùng hóa chất để kích thích hoặc hãm quả ra đồng loạt, chín cùng lúc.
Còn với quất tự nhiên, quả chín theo từng đợt và không bao giờ chín vàng và căng mọng như quất cảnh. Do vậy, nếu dùng quất cảnh sẽ có nguy cơ nhiễm hóa chất độc hại, có thể chúng không gây độc cấp tính ngay lập tức, nhưng sẽ ảnh hưởng đến gan khi phải thải độc và tích tụ dần trong cơ thể.
Ông Thịnh cho rằng, với quất chơi Tết chỉ sử dụng làm gia vị, pha nước uống, ngâm siro khi đảm bảo được an toàn. Đó là quất gia đình tự trồng, nguồn nước đảm bảo, không chất kích thích. Còn lại tuyệt đối không nên sử dụng.
Các loại quất trưng Tết dù quả căng mọng, mẫu mã đẹp nhưng tuyệt đối không sử dụng. Ảnh minh họa.
Với việc dùng quất ngâm siro trị ho cho trẻ, PGS.TS Nguyễn Tiến Dũng - nguyên Trưởng Khoa Nhi (Bệnh viện Bạch Mai) cho rằng, các bài thuốc dân gian như siro quất ngâm mật ong được chứng minh có hiệu quả trong việc phòng bệnh, vì bản thân tinh dầu ở quất và mật ong có tính kháng khuẩn cao. Hơn nữa, việc dùng sản phẩm này cũng giúp giảm việc sử dụng kháng sinh.
Tuy nhiên, việc dùng quất cảnh trưng tết để ngâm siro là một sai lầm nghiêm trọng, thậm chí càng làm bệnh của trẻ trầm trọng hơn. Theo ông Dũng, việc dùng thảo dược như quất làm thuốc phải đảm bảo tính an toàn, cần phải trồng ở vùng nguyên liệu dùng làm thuốc, có sự quản lý khoa học và chứng nhận an toàn của cơ quan chức năng có thẩm quyền. Còn với quất cảnh sẽ không đảm bảo an toàn để ăn trực tiếp hoặc ngâm siro.
Dưới góc độ y học cổ truyền, lương y đa khoa Bùi Đắc Sáng (Hội đông y Hà Nội, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam) cho biết, trong đông y quả quất có vị ngọt chua, tính ấm, quy kinh phế, vị, can. Có tác dụng hóa đờm, trị ho, giải uất, tiêu thực, giải rượu. Các nghiên cứu của y học hiện đại cũng chứng minh có nhiều tác dụng chữa bệnh, có thể dùng chữa ho, tiêu đờm, dễ tiêu hoá, làm giải nhiệt cơ thể khi mùa hè nắng nóng…
Theo ông Sáng, quất là cây bản địa tại Việt Nam và đã được sử dụng từ lâu để làm thuốc. Toàn bộ cây quất đều có giá trị dược liệu, nhưng phần được sử dụng nhiều nhất là quả quất. Đồng quan điểm với các chuyên gia trên, ông Sáng cho rằng, quả quất chỉ được dùng làm thuốc khi được trồng và chăm sóc một cách an toàn.
Việc dùng quất làm gia vị, làm thuốc cần phải đảm bảo an toàn tuyệt đối về nguồn trồng và cách bảo quản. Ảnh minh họa.
Với quất cảnh trưng Tết, vị lương y này khẳng định tuyệt đối không dùng quả để ăn hay làm vị thuốc chữa bệnh. Nguyên nhân là do quả quất cảnh thường được các chủ vườn thúc ép bằng chất kích thích, hóa chất chuyên dụng để ra quả đúng vụ, chín đúng dịp Tết và có mẫu mã đẹp. Việc dùng quả quất này sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng tới sức khỏe.
Với các loại quất đảm bảo an toàn, có thể áp dụng một số bài thuốc đơn giản giúp hỗ trợ điều trị như sau:
- Cảm mạo: Lá quất 30g, đổ 3 bát nước sắc còn 1 bát, hòa đường vừa đủ, uống lúc nóng;
- Nôn mửa: Vỏ quất, gừng tươi, đất nung mỗi thứ 9g, sắc uống;
- Nghẹn: Vỏ quất 20g, sấy khô, tán thành bột, sắc uống nóng;
- Sa nang sưng đau: Rễ quất 15 - 16g, sắc uống;
- Ho nhiều đờm: Quất 5 quả, đường phèn vừa đủ, hấp cách thủy, ngày ăn 2 lần, liền trong 3 ngày;
- Ho gà trẻ em: Quất 10g, gừng tươi 6g, thiên trúc hoàng 6g, sắc uống mỗi ngày 1 lần;
- Ho do phế nhiệt: Dùng quả quất với củ cải ép lấy nước uống;
- An thần giảm ho: Quất 2 quả (bỏ vỏ, hạt, vách múi), bột ngó sen một ít, đường 100g, một ít hoa quế, nấu chè ăn.
