Hai năm trước, con gái duy nhất qua đời đã để lại khoảng trống lớn trong cuộc sống của bà Liu, 80 tuổi, sống tại quận Triều Dương, Bắc Kinh. Không thể vượt qua nỗi mất mát, bà dần hình thành thói quen mua sắm liên tục như một cách để khỏa lấp sự cô đơn và trống trải.
Mỗi ngày, bà dành nhiều thời gian theo dõi các phiên livestream bán hàng và liên tục “chốt đơn”. Trung bình, bà nhận hơn 10 kiện hàng mỗi ngày, chủ yếu là thực phẩm chức năng, đồ ăn và các vật dụng nhà bếp. Toàn bộ khoản lương hưu 4.000 nhân dân tệ mỗi tháng đều được sử dụng cho việc mua sắm, thậm chí còn tiêu đến cả phần thu nhập của chồng.
Điều đáng nói là phần lớn các kiện hàng sau khi nhận đều không được mở. Những thùng các tông chất chồng từ sàn nhà lên đến bệ cửa sổ, tràn từ phòng khách sang phòng ngủ, dần “nuốt chửng” toàn bộ không gian sống. Lối đi trong nhà chỉ còn một khoảng hẹp, mỗi bước di chuyển đều phải lách người cẩn trọng.
Không gian sinh hoạt bị thu hẹp nghiêm trọng khiến cuộc sống thường ngày trở nên khó khăn. Những chậu cây cảnh không còn chỗ đặt, phải để lên giường và dần héo khô vì không được chăm sóc. Tuy vậy, bà Liu cho biết bản thân không muốn nhìn thấy căn nhà trống trải, bởi càng nhiều đồ đạc, bà càng cảm nhận được “không khí gia đình”.
Ông Liu Tao, trưởng trạm cứu hỏa Đông Bá, cho biết bà Liu sử dụng cả máy tính bảng lẫn điện thoại để mua sắm trực tuyến liên tục. Những thùng giấy tích tụ trong nhà đều là vật liệu dễ cháy, đồng thời chắn kín lối thoát hiểm, gây nguy hiểm nghiêm trọng nếu xảy ra hỏa hoạn. Không chỉ ảnh hưởng đến gia đình, tình trạng này còn đe dọa an toàn của các cư dân xung quanh.
Trước nguy cơ đó, ban quản lý khu dân cư cùng lực lượng cứu hỏa đã nhiều lần đến tận nơi thuyết phục. Ban đầu, bà Liu phản ứng gay gắt, thậm chí mắng chửi và đuổi mọi người ra khỏi nhà. Phải mất nhiều ngày kiên trì giải thích và phân tích rủi ro, cùng với sự hỗ trợ của người cháu ngoại, bà mới đồng ý mở cửa cho lực lượng chức năng vào kiểm tra.
Sáng 25/3, một đội gồm 30 lính cứu hỏa đã tiến hành dọn dẹp căn hộ. Họ cẩn thận bóc mở từng kiện hàng, phân loại đồ đạc và xử lý rác thải. Với những món đồ mà bà Liu còn luyến tiếc, lực lượng chức năng đưa kính lão để bà tự kiểm tra trước khi đóng gói lại gọn gàng.
Sau 12 giờ làm việc liên tục, hơn 10 xe tải rác đã được vận chuyển ra khỏi căn hộ, trả lại không gian thông thoáng cho gia đình. Lực lượng cứu hỏa cũng tiến hành kiểm tra hệ thống điện, thay dây dẫn cũ, rà soát đường ống gas và hướng dẫn chủ nhà cách sử dụng các thiết bị an toàn.
Theo ông Liu Tao, hành vi tích trữ ở người cao tuổi không chỉ là vấn đề sinh hoạt mà còn liên quan đến yếu tố tâm lý và xã hội, cần được nhìn nhận với sự thấu hiểu và hỗ trợ từ cộng đồng. Cơ quan chức năng cho biết sẽ xây dựng cơ chế kiểm tra an toàn định kỳ và hỗ trợ tại nhà cho những trường hợp tương tự.
Các chuyên gia từ Trung tâm Sức khỏe tâm thần Thượng Hải nhận định hành vi của bà Liu là biểu hiện của chứng rối loạn tích trữ, thường xuất hiện hoặc trở nên nghiêm trọng hơn sau các cú sốc tinh thần như mất người thân. Người mắc chứng này thường tin rằng mọi vật đều có giá trị và việc vứt bỏ sẽ khiến họ bất an.
Tỷ lệ mắc rối loạn tích trữ ở người cao tuổi được ước tính khoảng 6%. Bác sĩ Yan Feng cảnh báo nếu người lớn tuổi đột ngột có hành vi tích trữ kèm theo dấu hiệu suy giảm trí nhớ, gia đình cần lưu ý nguy cơ liên quan đến bệnh Alzheimer hoặc các dạng sa sút trí tuệ khác.
Nhiều nghiên cứu cũng cho thấy ít nhất một nửa số bệnh nhân mắc chứng tích trữ đồng thời gặp các vấn đề về trầm cảm hoặc lo âu, cho thấy đây không chỉ là vấn đề hành vi mà còn là biểu hiện của những tổn thương sâu sắc về tinh thần.
