Từ cây mọc hoang thành đặc sản theo mùa
Hương xuân, còn gọi là xoan hôi hay tông dù, có tên khoa học Toona sinensis, là loài cây thân gỗ có thể cao từ 20-30 m. Cây phân bố tự nhiên tại nhiều tỉnh miền núi phía Bắc như Lai Châu, Sơn La, Lào Cai, Hà Giang, Thái Nguyên, Lạng Sơn..., đồng thời cũng xuất hiện ở nhiều địa phương phía Nam Trung Quốc.
Điểm đặc biệt của loài cây này nằm ở những chồi non mọc vào đầu mùa xuân. Các mầm có màu nâu đỏ, hương thơm đặc trưng pha chút mùi hăng giống tỏi và được người dân Trung Quốc thu hái để chế biến thành nhiều món ăn.
Nếu tại Việt Nam, hương xuân vẫn chưa được nhiều người biết đến thì ở Trung Quốc, đây từ lâu đã là một loại rau theo mùa được ưa chuộng. Người dân tại các tỉnh như Tứ Xuyên, An Huy, Thiểm Tây và Vân Nam còn trồng cây chủ yếu để thu hoạch mầm bán ra thị trường.
Giá cao vì chỉ ngon trong thời gian ngắn
Theo nhiều nguồn thông tin, mầm hương xuân chỉ giữ được hương vị ngon nhất trong một khoảng thời gian ngắn vào đầu mùa xuân. Khi chồi già đi, phần mầm trở nên cứng hơn và mất dần mùi thơm đặc trưng.
Người Trung Quốc thậm chí còn có câu ví von: "Trước cơn mưa, mầm cây xoan hôi mềm như tơ; sau cơn mưa, mầm cứng như gỗ", nhằm nhấn mạnh tầm quan trọng của thời điểm thu hái.
Do sản lượng không nhiều và chỉ xuất hiện theo mùa, mầm hương xuân thường có giá khá cao. Có thời điểm, loại rau này được bán khoảng 180 Nhân dân tệ/kg, tương đương hơn 600.000 đồng/kg. Tại một số thị trường cao cấp, giá có thể lên tới khoảng 800.000 đồng/kg.
Dù giá cao, người tiêu dùng Trung Quốc thường chỉ mua một lượng nhỏ để thưởng thức hương vị đặc trưng của "mùa xuân".
Không chỉ là món ăn, còn mang ý nghĩa văn hóa
Mầm hương xuân được chế biến thành nhiều món như xào hoặc chiên cùng trứng, làm rau muối... Trong đó, món trứng chiên hương xuân là một trong những cách chế biến phổ biến nhờ hương thơm đặc trưng và vị giòn nhẹ của chồi non.
Theo quan niệm của nhiều người Trung Quốc, cây hương xuân còn tượng trưng cho sự trường thọ, sức sống và tình cảm gia đình. Với không ít người, mầm hương xuân còn gợi nhớ ký ức về quê hương, những bữa cơm gia đình và mùa xuân.
Ngoài giá trị ẩm thực, lá và chồi non của cây xoan hôi từ lâu cũng được người H'Mông sử dụng làm rau ăn. Loài cây này còn được biết đến với một số công dụng trong đời sống như hỗ trợ bổ thận, dưỡng tóc, điều hòa khí huyết, hỗ trợ hệ tiêu hóa và góp phần cầm máu.
Tuy nhiên, các tài liệu cũng cho thấy lá và mầm hương xuân chứa hàm lượng nitrat khá cao. Vì vậy, trước khi chế biến, mầm cần được ngâm trong nước muối và luộc lại để giảm nguy cơ ngộ độc. Các chuyên gia cũng khuyến cáo không nên ăn quá nhiều trong một lần và cần sơ chế đúng cách để đảm bảo an toàn.
(T/h theo Dân Việt, Trang Trại Việt, Người Đưa Tin)
