Không phải cứ chưa đến tuổi nghỉ hưu theo quy định chung thì người lao động không được hưởng lương hưu. Pháp luật bảo hiểm xã hội hiện hành cho phép một số nhóm người được nghỉ hưu sớm do tính chất công việc, môi trường làm việc hoặc suy giảm khả năng lao động. Tuy nhiên, điều kiện và mức hưởng giữa các trường hợp có sự khác nhau.
Những ai được nghỉ hưu trước tuổi trong năm 2026?
Theo Luật Bảo hiểm xã hội 2024, người lao động có thể được hưởng lương hưu trước tuổi nghỉ hưu thông thường nếu đáp ứng các điều kiện luật định. Đáng chú ý, từ ngày 1/7/2025, thời gian đóng bảo hiểm xã hội tối thiểu để hưởng lương hưu theo quy định chung được giảm xuống còn 15 năm.
Một trong những nhóm được nghỉ hưu sớm là người có thời gian làm việc trong môi trường nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm hoặc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm; người làm việc tại vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn.
Những trường hợp này có thể nghỉ hưu ở tuổi thấp hơn tối đa 5 tuổi so với tuổi nghỉ hưu trong điều kiện lao động bình thường, với điều kiện có tổng thời gian đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc từ đủ 15 năm theo quy định.
Riêng người có từ đủ 15 năm làm công việc khai thác than trong hầm lò có thể nghỉ hưu ở tuổi thấp hơn tối đa 10 tuổi so với tuổi nghỉ hưu thông thường. Các công việc khai thác than trong hầm lò thuộc diện này được xác định theo quy định chi tiết của Chính phủ.
Ngoài ra, người bị nhiễm HIV/AIDS do tai nạn rủi ro nghề nghiệp trong khi thực hiện nhiệm vụ được giao có thể hưởng lương hưu mà không bị giới hạn bởi điều kiện về tuổi, nếu đáp ứng điều kiện về thời gian đóng bảo hiểm xã hội.
Đối với một số nhóm thuộc lực lượng quân đội, công an và cơ yếu, pháp luật cũng có quy định riêng về điều kiện nghỉ hưu trước tuổi tùy theo chức danh, thời gian đóng bảo hiểm xã hội và tính chất công việc.
Nghỉ hưu do suy giảm khả năng lao động cần điều kiện gì?
Một trường hợp khác được nhiều người quan tâm là nghỉ hưu trước tuổi do suy giảm khả năng lao động.
Theo Điều 65 Luật Bảo hiểm xã hội 2024, người lao động phải có ít nhất 20 năm đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc và thuộc một trong các trường hợp được pháp luật quy định.
Cụ thể, người lao động có thể nghỉ hưu sớm hơn tối đa 5 tuổi nếu bị suy giảm khả năng lao động từ 61% đến dưới 81%.
Trường hợp mức suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên, người lao động có thể nghỉ hưu sớm hơn tối đa 10 tuổi so với tuổi nghỉ hưu trong điều kiện lao động bình thường.
Ngoài ra, người có từ đủ 15 năm làm nghề, công việc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm và bị suy giảm khả năng lao động từ 61% trở lên cũng thuộc diện được xem xét hưởng lương hưu với mức thấp hơn.
Điểm quan trọng là trường hợp nghỉ hưu do suy giảm khả năng lao động sẽ bị giảm tỷ lệ hưởng lương hưu theo số năm nghỉ trước tuổi.
Tuổi nghỉ hưu năm 2026 được xác định thế nào?
Theo lộ trình tại Nghị định 135/2020/NĐ-CP, trong năm 2026, tuổi nghỉ hưu trong điều kiện lao động bình thường là 61 tuổi 6 tháng đối với nam và 57 tuổi đối với nữ.
Từ các mốc này, người lao động thuộc nhóm được nghỉ sớm tối đa 5 năm có thể nghỉ ở tuổi thấp hơn tương ứng. Với người làm công việc khai thác than trong hầm lò, mốc nghỉ hưu có thể thấp hơn tối đa 10 năm.
Tuy nhiên, tuổi nghỉ hưu cụ thể còn phải căn cứ vào tháng, năm sinh và thời điểm người lao động nghỉ việc. Do đó, không nên chỉ dựa vào số tuổi tròn để xác định chính xác thời điểm được hưởng lương hưu.
Cách tính lương hưu khi nghỉ trước tuổi
Mức lương hưu hằng tháng được xác định dựa trên tỷ lệ hưởng lương hưu và mức bình quân tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội.
Đối với lao động nữ, 15 năm đóng bảo hiểm xã hội tương ứng tỷ lệ 45%. Sau đó, mỗi năm đóng thêm được tính thêm 2%, nhưng tổng tỷ lệ tối đa không vượt quá 75%.
Đối với lao động nam, 20 năm đóng bảo hiểm xã hội tương ứng 45%; sau đó mỗi năm đóng thêm được tính thêm 2%, tối đa 75%. Riêng nam giới có thời gian đóng từ đủ 15 năm đến dưới 20 năm, tỷ lệ được tính từ 40% tại mốc 15 năm và tăng thêm 1% cho mỗi năm đóng tiếp theo.
Nghỉ hưu sớm có bị trừ lương hưu không?
Đây là điểm người lao động cần đặc biệt lưu ý.
Đối với những trường hợp nghỉ hưu trước tuổi theo Điều 64 Luật Bảo hiểm xã hội 2024 do làm nghề nặng nhọc, độc hại, làm việc tại vùng đặc biệt khó khăn hoặc thuộc các trường hợp đặc thù khác, việc nghỉ sớm theo đúng điều kiện luật định không đồng nghĩa với việc bị giảm tỷ lệ hưởng do số năm nghỉ trước tuổi.
Ngược lại, người nghỉ hưu do suy giảm khả năng lao động theo Điều 65 sẽ bị giảm mức hưởng. Theo quy định, mỗi năm nghỉ hưu trước tuổi bị giảm 2%; trường hợp thời gian nghỉ trước tuổi có tháng lẻ thì dưới 6 tháng không giảm, từ đủ 6 tháng đến dưới 12 tháng giảm 1%.
Nghị định 158/2025/NĐ-CP cũng quy định cách xác định mốc tuổi làm căn cứ tính số năm nghỉ hưu trước tuổi, tùy thuộc người lao động làm việc trong điều kiện bình thường, nghề nặng nhọc, độc hại hoặc khai thác than trong hầm lò.
Như vậy, nghỉ hưu trước tuổi năm 2026 không áp dụng chung cho tất cả người lao động. Người có nhu cầu nghỉ sớm cần đối chiếu đồng thời về tuổi, thời gian đóng bảo hiểm xã hội, tính chất công việc và tình trạng suy giảm khả năng lao động. Đặc biệt, cần xác định đúng trường hợp nghỉ hưu để biết mình có bị giảm tỷ lệ lương hưu hay không, từ đó chủ động lựa chọn thời điểm nghỉ việc phù hợp.
