Theo nguồn tin từ Báo Thanh Niên, Bộ Tư pháp vừa công bố hồ sơ dự thảo Nghị định quy định chi tiết thi hành một số điều của luật Dân số. Dự thảo này do Bộ Y tế chủ trì soạn thảo. Cụ thể, Bộ Y tế đã đưa ra các chính sách khuyến sinh, trong đó có việc hỗ trợ trực tiếp về tài chính.
Theo đánh giá của Bộ Y tế, hiện tại mức sinh trên toàn quốc đang ở mức thấp dưới ngưỡng thay thế và liên tục sụt giảm từ năm 2021 đến nay. Tình trạng này kéo dài sẽ tác động trực tiếp đến quy mô cơ cấu dân số và để lại nhiều hệ lụy nghiêm trọng. Có thể kể đến như thiếu hụt lực lượng lao động, đẩy nhanh tốc độ già hóa dân số và gia tăng áp lực di cư. Nhằm từng bước khắc phục vấn đề, Bộ đã vạch ra các chính sách khuyến sinh, trong đó giải pháp hỗ trợ trực tiếp về tài chính đáng được nhiều người dân quan tâm.
Chi hơn 3.800 tỉ đồng mỗi năm để khuyến sinh và tầm soát sức khỏe
Báo VietNamnet cũng thông tin thêm, Cơ quan soạn thảo đề xuất mức chi 2 triệu đồng cho mỗi trường hợp phụ nữ sinh con đúng chính sách. Đối tượng thụ hưởng bao gồm: Phụ nữ thuộc hộ nghèo là người dân tộc thiểu số, phụ nữ sinh sống tại vùng có mức sinh thấp và phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi. Khoản tiền này sẽ do Ủy ban Nhân dân cấp xã trực tiếp chi trả bằng tiền mặt hoặc thông qua chuyển khoản.
Nguồn kinh phí để thực hiện chính sách này sẽ do ngân sách nhà nước bảo đảm, ước tính tiêu tốn khoảng hơn 1.800 tỉ đồng mỗi năm.
Bên cạnh đó, dự thảo còn đưa ra đề xuất hỗ trợ dịch vụ khám sàng lọc một số bệnh bẩm sinh cho tất cả phụ nữ mang thai và trẻ sơ sinh. Chương trình này dự kiến bắt đầu từ ngày 1/1/2027 theo lộ trình ưu tiên, với nguồn ngân sách dự kiến khoảng 2.003 tỉ đồng mỗi năm.
Điều chỉnh mức chi linh hoạt theo từng khu vực
Đóng góp ý kiến cho bản dự thảo, Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam nhận định mức chi 2 triệu đồng cho một lần sinh vẫn còn chung chung. Con số này chưa thực sự tạo ra sự công bằng và chưa phản ánh đúng sự khác biệt về điều kiện sống của các nhóm đối tượng thụ hưởng, đặc biệt là phụ nữ vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
Đối với khu vực có mức sinh thấp, các chuyên gia cho rằng cần tính toán thêm yếu tố đô thị hóa, chi phí nuôi dưỡng trẻ và áp lực kinh tế ngày càng cao. Riêng nhóm phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi, cơ quan soạn thảo cần đánh giá kỹ sự chênh lệch về cơ hội việc làm, mức thu nhập cũng như khả năng cân bằng giữa việc làm mẹ và tham gia thị trường lao động.
Từ những phân tích đó, nhiều ý kiến đề xuất dự thảo nên phân loại đối tượng thụ hưởng đi kèm với mức hỗ trợ tương ứng gắn liền với tiêu chí kinh tế hoặc khu vực cư trú. Thậm chí có cơ quan đề nghị nên ưu tiên mức chi cao hơn cho khu vực đô thị, áp dụng mức hỗ trợ dựa trên lương tối thiểu vùng hoặc giao toàn quyền cho địa phương tự quyết định để đảm bảo tính linh hoạt thực tế.
Theo Báo Người lao động, mức sinh tại Việt Nam giảm dưới ngưỡng thay thế trong nhiều năm, từ 2,11 con/phụ nữ năm 2021 xuống 1,91 năm 2024 và khoảng 1,93 năm 2025, được dự báo khó đạt mục tiêu duy trì mức sinh thay thế vào năm 2030.
Theo dự báo, nếu xu hướng này tiếp diễn, Việt Nam có thể kết thúc thời kỳ dân số vàng vào năm 2036; lực lượng lao động bắt đầu suy giảm từ năm 2044; và dân số tăng trưởng âm từ năm 2051, với mức giảm bình quân khoảng 461.000 người mỗi năm giai đoạn 2069–2074.
Mức sinh thấp kéo dài được cảnh báo sẽ tác động trực tiếp đến quy mô và cơ cấu dân số, làm thiếu hụt lao động, đẩy nhanh già hóa dân số, đồng thời gây áp lực lớn lên hệ thống an sinh xã hội.
Dự kiến, nếu được thông qua, các quy định trong dự thảo Nghị định này sẽ có hiệu lực từ 1/7/2026.
