Bảo hiểm xã hội (BHXH) một lần là khoản tiền được giải quyết cho người tham gia khi có đề nghị và thuộc một trong những trường hợp quy định tại Luật BHXH 2024. Thời gian đóng đã được tính hưởng BHXH một lần sẽ không được tính lại để hưởng các chế độ BHXH sau này.
Những trường hợp được hưởng BHXH một lần
Đối với người lao động Việt Nam tham gia BHXH bắt buộc, sau khi chấm dứt tham gia BHXH và có đề nghị, người lao động có thể được hưởng BHXH một lần nếu thuộc một trong các trường hợp như: đủ tuổi hưởng lương hưu nhưng chưa đủ 15 năm đóng BHXH; ra nước ngoài định cư; mắc ung thư, bại liệt, xơ gan mất bù, lao nặng hoặc AIDS; suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên hoặc là người khuyết tật đặc biệt nặng.
Một trường hợp được nhiều người quan tâm là người lao động có thời gian đóng BHXH trước ngày 1/7/2025, sau 12 tháng không thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc, không tham gia BHXH tự nguyện và có tổng thời gian đóng chưa đủ 20 năm.
Khoảng thời gian 12 tháng không đóng được tính liên tục đến tháng liền kề trước tháng cơ quan BHXH tiếp nhận đề nghị. Tại thời điểm nộp hồ sơ, người lao động phải không thuộc diện đóng BHXH bắt buộc và không tham gia BHXH tự nguyện.
Người tham gia BHXH từ 1/7/2025 không được rút chỉ vì nghỉ đóng 12 tháng
Điểm cần đặc biệt lưu ý là người bắt đầu tham gia BHXH từ ngày 1/7/2025 và không có thời gian đóng trước thời điểm này sẽ không được hưởng BHXH một lần chỉ với lý do đã ngừng đóng đủ 12 tháng.
Nhóm này vẫn có thể nhận BHXH một lần nếu thuộc các trường hợp khác theo luật, chẳng hạn ra nước ngoài định cư, mắc bệnh nặng theo quy định, suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên hoặc đủ tuổi hưởng lương hưu nhưng chưa đủ thời gian đóng.
Đối với người tham gia BHXH tự nguyện, điều kiện cơ bản cũng gồm trường hợp đủ tuổi nghỉ hưu nhưng đóng chưa đủ 15 năm và không tiếp tục tham gia; ra nước ngoài định cư; mắc một số bệnh nặng; suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên hoặc khuyết tật đặc biệt nặng. Người có thời gian đóng trước 1/7/2025 còn có thể được hưởng sau 12 tháng không tiếp tục đóng nếu tổng thời gian chưa đủ 20 năm.
Cách tính BHXH một lần
Đối với người lao động đóng BHXH bắt buộc và có thời gian đóng từ đủ một năm, mức hưởng được xác định dựa trên số năm tham gia và mức bình quân tiền lương làm căn cứ đóng BHXH.
Cụ thể, mỗi năm đóng trước năm 2014 được tính bằng 1,5 tháng mức bình quân tiền lương đóng BHXH; mỗi năm đóng từ năm 2014 trở đi được tính bằng 2 tháng mức bình quân tiền lương đóng BHXH.
Công thức cơ bản: Mức hưởng = 1,5 × mức bình quân tiền lương × số năm đóng trước 2014 + 2 × mức bình quân tiền lương × số năm đóng từ 2014 trở đi.
Tháng lẻ từ 1 đến 6 tháng được tính là nửa năm; từ 7 đến 11 tháng được tính là một năm. Nếu có thời gian đóng cả trước và sau năm 2014, tháng lẻ của giai đoạn trước năm 2014 được chuyển sang giai đoạn từ năm 2014 trở đi để tính mức hưởng.
Đối với BHXH tự nguyện, cách tính cũng dựa trên mức bình quân thu nhập làm căn cứ đóng, với mỗi năm trước 2014 bằng 1,5 tháng và mỗi năm từ 2014 trở đi bằng 2 tháng. Tuy nhiên, về nguyên tắc phải trừ phần tiền ngân sách nhà nước đã hỗ trợ đóng BHXH tự nguyện, trừ một số trường hợp đặc biệt theo luật.
Hồ sơ hưởng BHXH một lần gồm những gì?
Theo dẫn từ Luật BHXH 2024 và Quyết định 2222/QĐ-BHXH, hồ sơ cơ bản gồm sổ BHXH và văn bản đề nghị hưởng BHXH một lần theo Mẫu 14-HSB.
Tùy từng trường hợp, người lao động phải bổ sung giấy tờ tương ứng.
Người ra nước ngoài định cư cần cung cấp giấy tờ chứng minh việc định cư; trường hợp mắc ung thư, bại liệt, xơ gan mất bù, lao nặng hoặc AIDS cần có hồ sơ bệnh án hoặc giấy ra viện; người suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên hoặc khuyết tật đặc biệt nặng phải có giấy tờ chứng minh phù hợp.
Theo Quy trình ban hành kèm Quyết định 2222/QĐ-BHXH, thời hạn giải quyết BHXH một lần tối đa là 5 ngày làm việc kể từ khi cơ quan BHXH nhận đủ hồ sơ theo quy định.
Người lao động có thể đăng ký nhận tiền qua tài khoản cá nhân hoặc bằng tiền mặt tại cơ quan BHXH. Trường hợp ủy quyền cho người khác nhận thay phải có văn bản ủy quyền hợp lệ.
Người dân có thể liên hệ BHXH cơ sở nơi cư trú hoặc BHXH cấp tỉnh để được hướng dẫn nộp hồ sơ và lựa chọn hình thức nhận tiền.
